Laat de angst niet winnen van de mensenrechten

Guantánamo Bay

Amnesty International heeft de afgelopen jaren fel campagne gevoerd tegen het detentiecentrum op Guantánamo Bay. Na de aankondiging van President Obama dat Guantánamo over een jaar gesloten zal zijn en het opschorten van de militaire tribunalen voor 120 dagen heeft de Amerikaanse regering volgens Amnesty International voor het eerst in jaren een stap gezet in de goede richting. Toch is de campagne tegen mensenrechtenschendingen in de strijd tegen terrorisme nog niet voorbij. 'Wij hopen dat de regering van Barack Obama prioriteit geeft aan het rechtzetten van de vele fouten die zijn gemaakt in naam van de bestrijding van terrorisme,’ aldus Irene Khan, secretaris-generaal van Amnesty International.

Op dit moment verblijven er nog ongeveer 245 gevangen in Guantánamo, velen afkomstig uit een land waarin martelen en de doodstraf op hen wachten bij een eventuele terugkeer. Op dit moment heeft de Amerikaanse regering nog geen oplossing voor de vrijlating van deze mensen en roept zij haar bondgenoten, waaronder Nederland, op om te helpen met het opvangen van deze mensen wanneer zij eenmaal vrijgelaten zijn.
Wereldnieuws: Sluiting Guantánamo grote stap vooruit

Mensenrechten in de strijd tegen terrorisme

'Foltering waar ook ter wereld, is een belediging van de menselijke waardigheid'. Dit zei de Amerikaanse president George W. Bush op 26 juni 2003, ter gelegenheid van de Internationale Dag ter Ondersteuning van de Slachtoffers van Foltering. Vanuit Guantánamo kwam toen al een stroom van berichten over erbarmelijke omstandigheden en wrede, onmenselijke en vernederende behandeling van gevangenen. Ook in Afghanistan en elders zijn er detentiecentra waaruit dezelfde verhalen komen.

De strijd tegen het terrorisme is geen exclusieve Amerikaanse aangelegenheid en de schendingen in het kader van die strijd zijn dat evenmin. Willekeurige gevangenhouding, oneerlijke processen, foltering en wrede, onmenselijke of vernederende behandeling, geheime detentie en 'verdwijningen' zijn methodes geworden van moderne democratieën en hun bondgenoten. De rechtvaardiging wordt gevonden in het adagium dat bijzondere tijden bijzondere maatregelen vergen.

Amnesty's inzet

Amnesty International vindt dat het respecteren van mensenrechten en fundamentele vrijheden niet optioneel is. Terrorisme en andere gruweldaden moeten door elke overheid worden bestreden, daarover bestaat geen twijfel, want ze heeft de plicht haar burgers te beschermen. Maar er bestaat een even zwaarwegende plicht om alle burgers te vrijwaren van mensenrechtenschendingen.

Buitenwettelijke overdrachten (renditions)

In de "war on terror" werden door de CIA geheime vluchten ingezet om verdachten te vervoeren naar locaties buiten het bereik van rechters, advocaten en journalisten. Vaak naar landen waar martelen regel is, zoals Syrië, of Egypte. Het doel was om ze ongestoord te kunnen ondervragen, met alle mogelijke middelen. Soms "verdwenen" de gevangenen zelfs.

In het op 5 april 2006 gepubliceerde rapport, Below the radar: Secret flights to torture and “disappearance", geeft Amnesty uitgebreide informatie over de buitenwettelijke overdracht van mensen ("rendition") van het ene naar het ander land en worden de omstandigheden beschreven waaronder slachtoffers gevangengehouden werden.

Naast de Amerikaanse CIA waren bij deze buitenwettelijke overdrachten ook Europese landen betrokken. Duitsland, Italië, Zweden, het Verenigd Koninkrijk, Bosnië-Herzegovina, Macedonië en Turkije zouden hun medewerking hebben verleend aan het vervoeren van illegaal vastgehouden personen. In het rapport 'Partners in crime: Europe's role in US renditions' staan zes gevallen beschreven.

In het document Off the Record: U.S. Responsibility for Enforced Disappearances in the "War on Terror" staan 39 gevallen van gevangenen die door de VS op geheime locaties zijn vastgehouden, en die nu "verdwenen" zijn.

Marteling en mishandeling

In diverse landen wordt de strijd tegen terrorisme gebruikt als rechtvaardiging om verdachten van terreur te martelen en te mishandelen.

Amnesty International heeft in de afgelopen jaren aandacht gevraagd voor deze praktijk in o.a. Algerije, Irak, Afghanistan, Jordanië, Maleisië en Syrië.

Andere schendingen in naam van de veiligheid

De "strijd tegen het terrorisme" wordt door sommige overheden ook als kapstok gebruikt voor allerlei strenge maatregelen die de vrijheid van burgers beknotten. Mensenrechten lijken niet gezien te worden als een voorwaarde voor interne en externe veiligheid, maar als een sta-in-de-weg bij de noodzakelijke bestrijding van extreem geweld.

Zo zijn in de anti-terreurwetten van het Verenigd Koninkrijk de vergrijpen vaag geformuleerd. Daarnaast kunnen terreurverdachten in een "kafkaëske wereld" terecht komen waarin zij jaren worden vastgehouden op basis van geheime aanklachten.

Websites over dit thema