Vliegtuig

Wie knalde op 6 april 1994 het vliegtuig uit de lucht met aan boord de Rwandese president Juvénal Habyarimana? Hutu’s claimden dat Tutsirebellen de aanslag pleegden om een einde aan de Hutu-heerschappij in Rwanda te maken. Tutsi’s wisten zeker dat Hutu’s het hadden gedaan om te voorkomen dat de president zijn voornemen zou waarmaken om de macht met Tutsi’s te delen. Meteen na de aanslag begon de genocide.

Na achttien jaar is er uitsluitsel. Een prestigieuze onderzoekscommissie concludeert dat de raket werd afgevuurd vanaf het zwaarbeveiligde kamp van de toenmalige Rwandese presidentiële garde; een plek waar Tutsi-rebellen op dat moment onmogelijk geweest kunnen zijn. Advocaten bij het Rwanda-tribunaal moeten nu hun pleidooien herschrijven. De verdediging rustte zwaar op de stelling dat wat zich voltrok in Rwanda tussen april en juli 1994 geen geplande genocide was (de misdaad der misdaden)‚ maar een spontane wraakactie van Hutu’s die overstuur waren door de moord op hun president (minder zwaar strafbaar). Met andere woorden: de Tutsi’s hadden de genocide aan zichzelf te danken.

Een jaar na de genocide ging ik in Rwanda kijken. Ongeveer de helft van de oorspronkelijke bevolking was dood of gevlucht. Tienduizenden nieuwelingen‚ al net zo onbekend met het land als ik‚ hadden fabrieken‚ banen en boerderijen van de verdwenenen ingenomen. De meeste kakelverse Rwandezen waren de zonen en dochters van Tutsi’s die in 1959 waren uitgeweken‚ toen Hutu’s het landsbestuur van Tutsi’s overnamen – sommigen omdat hun leven bedreigd werd‚ anderen omdat ze de posities die ze aan Hutu’s kwijtraakten konden vervangen door vergelijkbare functies in legers en ministeries elders in Afrika. Achter het rebellenleger van Kagame aan was de diaspora na 35 jaar thuisgekomen. Vooral die uit de VS gedroegen zich als toeristen‚ met videocamera’s om het oude vaderland voor de folks back home vast te leggen. Wat ze zagen‚ was te weinig om hun nieuwe leven in het buitenland voor op te geven‚ maar één of twee kinderen in Rwanda achterlaten‚ als voetje tussen de deur voor de familie‚ leek de meesten wel verstandig. Op gevels van verlaten winkels in Kigali hadden deze kinderen de woorden ‘Boulanger’ en ‘Pharmacie’ met verf doorgestreept en er ‘Photocopies Here’ of ‘Restaurant’ naast geschilderd. Huizen van doden hadden ze met bankstellen en serviesgoed en al geconfisqueerd. ’s Avonds in de kersvers geopende Piano Bar in Kigali kropen de nieuwelingen bij elkaar‚ gecoiffeerd en in de modieuze outfits die ze van thuis hadden meegenomen. Boos en bezorgd keken de jongelui door het raam naar buiten. Met de overlevenden van de genocide die voorbij scharrelden‚ hadden ze niets gemeen. Ze verstónden hun niet eens: de kids waren Engelstalig grootgebracht op internationale scholen in New York‚ Kampala en Nairobi; de locals mompelden dingen in het Frans. En zoals na WO II Nederlandse kinderen van hun ouders nog lang begrepen dat Duitsers eigenlijk ‘moffen’ waren‚ was deze Rwandese kids verteld dat Tutsi’s die na 1959 in Rwanda waren blijven wonen eigenlijk Hutu-heulers waren. Kagame’s leger‚ dat langzaam en beheerst Rwanda op de Hutu’s had veroverd‚ had het tempo van de opmars ook niet opgevoerd toen duidelijk werd dat aan de Hutu-kant van de frontlinie een genocide werd uitgevoerd. Slachtoffers betaalden een prijs voor het uiteindelijke doel‚ zou Kagame gezegd hebben.

Twee Tutsi-jongens smeerden elkaars voorhoofden in met Skinlightcrème. Buiten sjokte een groepje bemodderde boertjes voorbij met handploegen over hun schouders. ‘Zeker op weg naar Artsen zonder Grenzen of zo’‚ griezelde een van de jongens. Als híj iets mankeerde‚ betaalde zijn pa voor een ticket naar een privékliniek in Nairobi. De clientèle van de Piano Bar kende de genocide alleen van CNN . De doden waren achterooms en aangetrouwde tantes die ze nooit hadden gekend en om wie ze hooguit op een 4 mei-achtige manier rouwden. Dezer dagen denk ik aan ze terug. Ze zijn rond de 40 inmiddels. Zouden ze ooit helemaal gewend zijn?

Linda Polman
www.lindapolman.nl

Reageren? wordtvervolgd [at] amnesty [dot] nl

Lees dit en andere verhalen deze maand in Wordt Vervolgd. Vraag een gratis proefnummer aan.
Of neem een abonnement. U ontvangt 10 nummers voor maar 35 euro per jaar (of minder als u lid van Amnesty bent).