Nog altijd springlevend

Ze dienden een motie in waarin zij een ruimere ‘margin of appreciation’ voor lidstaten bepleitten‚ omdat ‘in recente zaken het hof vergaand heeft ingegrepen in nationale wetgeving’. Op welke zaken doelden zij? Misschien wel op een uitspraak tegen België en Griekenland‚ waarin het hof bepaalde dat Europese landen geen asielzoekers mogen terugsturen naar Griekenland vanwege de slechte asielprocedure en erbarmelijke detentie-omstandigheden. Nederland stuurde tot die tijd asielzoekers terug‚ ondanks waarschuwingen van mensenrechtenorganisaties. Hierna volgde VVD-fractieleider Stef Blok‚ en als grote finale in deze symfonie suggereerde minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken) dat het hof zijn eigen gezag verzwakt door uitspraken te doen over zaken die slechts op ‘perifere’ wijze verband zouden houden met mensenrechten.

Vanuit polemische en academische hoek droegen Thierry Baudet en de Utrechtse hoogleraar Tom Zwart munitie aan. Hun grootste bezwaar lijkt dat het hof korte metten maakt met democratisch tot stand gekomen nationale wetgeving en beleid. Dat is inderdaad wat het doet en waarvoor het door democratische staten in het leven is geroepen: naleving van minimumnormen waarborgen zoals zijn neergelegd in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De normen vormen het fundament van de rechtsstaat.

Natuurlijk heeft het hof problemen. De grote werkdruk‚ bijvoorbeeld. Er liggen te veel zaken en de stapel groeit. Er worden zaken aangedragen waarvan ook ik denk: onzin. Een extreem voorbeeld is de zaak van de Italiaan die vond dat zijn land het recht op familieleven had geschonden. De man kon maar geen vrouw vinden en had toen de Italiaanse staat tevergeefs verzocht voor hem een echtgenote te regelen. Dit zijn echter geen zaken waarin het hof uitspraak doet: 95 procent wordt niet-ontvankelijk verklaard.

Sommigen suggereren dat het beter is de toegang tot het hof te beperken. De voorstellen hiervoor liggen al klaar‚ zoals: griffiekosten invoeren (om querulanten af te remmen) en nog strengere ontvankelijkheidscriteria. Zulke ‘oplossingen’ beperken echter ook de toegang voor wie wel een terechte klacht heeft. Ook gaan ze voorbij aan de belangrijkste oorzaak van de werkdruk: staten die op de vingers worden getikt‚ weigeren vaak hun beleid aan te passen. Gevolg: steeds weer nieuwe zaken over onderwerpen waarover het hof al uitspraken deed. Het is zeer te hopen dat de Tweede Kamer oog houdt voor de waarden die door het hof beschermd worden. Wat er ook gemoderniseerd kan worden‚ die waarden – vrijheid‚ gelijkheid‚ veiligheid – zijn springlevend.

Eduard Nazarski
directeur Amnesty Nederland

Reageren? wordtvervolgd [at] amnesty [dot] nl

Lees dit en andere verhalen deze maand in Wordt Vervolgd. Vraag een gratis proefnummer aan.
Of neem een abonnement. U ontvangt 10 nummers voor maar 35 euro per jaar (of minder als u lid van Amnesty bent).