Nu is cultuur een woord dat vraagt om misverstanden‚ al was het maar omdat cultuur in praktijk een constructie is die gebruikt wordt om anderen uit te sluiten: ‘Dit is onze cultuur en daaraan dienen jullie je aan te passen’.
Hoewel ik niet ontken dat moraal bepaald is door de cultuur waaruit ze voortkomt‚ meen ik dat in sommige gevallen de moraal die specifieke cultuur kan overstijgen. Dat betekent nog niet dat de basis van die moraal niet ter discussie mag worden gesteld. Want zodra we moraal boven de discussie stellen‚ hebben we het niet meer over moraal maar over religieuze dogma’s.
Ik heb het intuïtieve vermoeden dat ongeacht uit welke cultuur je voortkomt en in welk land je bent opgegroeid niemand het prettig vindt om aan foltering te worden onderworpen. En ik meen dat er geen dwingende redenen zijn om mensen daaraan wel te onderwerpen‚ hoewel er in de laatste jaren pogingen zijn ondernomen om foltering te legitimeren – bijvoorbeeld door foltering te zien als middel tot waarheidsvinding als er sprake zou zijn van wat een ‘tikkende bom’ wordt genoemd. Ik vrees dat foltering vooral bedoeld is om de wil van de gevangene te breken en weinig met waarheid te maken heeft.
Ook de gedachte dat er culturen en landen zijn waar mensen het niet zo erg vinden om te sterven komt op mij onwaarschijnlijk over. Wederom‚ wetenschappelijk bewijs heb ik niet‚ maar intuïtief geloof ik er weinig van. Hoge Amerikaanse officieren verklaarden tijdens de Vietnamoorlog dat Vietnamezen het niet erg vonden om te sterven‚ maar zo’n uitspraak is uiteraard vooral bedoeld om de eigen oorlogsmisdaden goed te praten.
Natuurlijk kun je aan de aanwezigheid van geweld wennen. Denk aan soldaten die niet meer in de ‘normale’ maatschappij kunnen aarden‚ onder andere omdat de spanning van het front ontbreekt. Maar ook deze soldaten‚ hoezeer die ook verslaafd lijken te zijn aan het risico‚ zien op tegen verwondingen en de dood. En wanneer zij zelfmoord plegen‚ zien wij daarin eerder een bewijs voor de vernietigende psychologische werking van geweld dan een indicatie dat er mensen bestaan voor wie de dood geen probleem is.
Kortom‚ ik ben een universalist op beperkte schaal. Ik betwijfel of wij bijvoorbeeld het besnijden van jongetjes moeten aanmerken als verminking. Wij moeten mensen zoveel mogelijk de vrijheid geven hun eigen vergissingen te begaan.
Maar zodra het individu door een staat gereduceerd wordt tot zijn naakte lichaam‚ zodra zijn existentie bedreigd wordt‚ is er geen cultuur meer die moraal kan relativeren. De praktijk van het Internationaal Strafhof in Den Haag mag te wensen overlaten. Het idee is het verdedigen waard.
Reageren? wordtvervolgd [at] amnesty [dot] nl
Lees dit en andere verhalen deze maand in Wordt Vervolgd. Vraag een gratis proefnummer aan.
Of neem een abonnement. U ontvangt 10 nummers voor maar 35 euro per jaar (of minder als u lid van Amnesty bent).
