Gevangenschap, marteling, politieke moorden & verdwijningen

Wat Amnesty doet

• Amnesty werkt met een scala aan actiemiddelen, waaronder campagnes en bliksemacties, voor bescherming tegen willekeurige gevangenneming, marteling, politieke moord en verdwijning.
• Amnesty wil dat alle gevallen worden onderzocht en dat de verantwoordelijken voor schendingen van mensenrechten voor de rechter worden gebracht.
• Amnesty biedt hulp aan slachtoffers en nabestaanden, vooral door juridische en publicitaire ondersteuning van organisaties die directe bijstand kunnen bieden.
• Amnesty zet zich in voor de versterking en naleving van het internationaal recht, speciaal de verdragen en verklaringen van internationale organisaties.

In en buiten de gevangenis

Mensen kunnen gevangen worden gehouden in een reguliere strafinstelling, maar bijvoorbeeld ook in een kamp, een huis, een psychiatrisch gesticht of een geheim detentiecentrum. Gewetensgevangen is een term die Amnesty gebruikt voor hen die, ten eerste, gevangen worden gehouden of in hun bewegingsvrijheid worden beperkt vanwege hun politieke, godsdienstige of andere overtuiging, etnische afkomst, geslacht, seksuele oriëntatie, kleur of taal; en die, ten tweede, geen geweld hebben gebruikt of gepropageerd. De bredere categorie van 'politieke gevangenen' omvat ook degenen die wel geweld hebben gebruikt of gepropageerd. In 2011 waren er volgens Amnesty International gewetensgevangenen in meer dan vijftig anden. In dat jaar kwam de organisatie op voor gewetensgevangenen in o.m. China, Cambodja, Eritrea, Ethiopië, Oezbekistan, Griekenland, Marokko, Myanmar, Rusland/Tsjetsjenië, Syrië, Egypte, Sudan, Iran, Maldiven en Jemen. > Lees meer over gevangenen en gewetensgevangenen.

Marteling is volgens het VN-verdrag tegen marteling 'iedere handeling waardoor opzettelijk hevige pijn of hevig leed, lichamelijk of geestelijk, wordt toegebracht met zulke oogmerken als het verkrijgen van inlichtingen, bestraffing, intimidatie of dwang, wanneer zulke pijn wordt toegebracht door of met instemming van een overheidsfunctionaris.' Volgens rapporten van Amnesty International komen marteling en ernstige vormen van mishandeling voor in meer dan de helft van alle landen. De meest gebruikte vormen van marteling zijn slaan, schoppen, verkrachting en bedreiging. komt nog altijd op grote schaal voor. > Lees meer over marteling

Amnesty stelt ook de straffeloosheid van de daders aan de kaak. Marteling en mishandeling door autoriteiten is, geheel in strijd met internationaal recht, in sommige landen bij wet toegestaan. En in diverse landen verleenden overheden op grote schaal amnestie aan schenders van mensenrechten.

Politieke moorden (buitengerechtelijke executies) zijn moorden begaan door mensen die handelden in opdracht of met steun van de overheid. Als mensen van een minderheidsgroep op grote schaal worden vermoord, spreken we van genocide. Dat gebeurde in recente jaren bijvoorbeeld in Rwanda, Joegoslavië, de Democratische Republiek Congo en Darfur. > Lees meer over politieke moorden

Sinds 1982 heeft Amnesty, als eerste internationale mensenrechtenorganisatie, talloze acties gevoerd om in tientallen landen politieke moorden te voorkomen of om opheldering en berechting van de verantwoordelijken te eisen. Amnesty steunt het werk van de speciale VN-rapporteur voor buitengerechtelijke executies.

Verdwijning is de gevangenneming van personen door, of met instemming van de overheid, zonder een officiële erkenning van de detentie. Onder meer Guatemala, Argentinië, Chili, Filippijnen, Sri Lanka, Pakistan, Oeganda en Guinee maken zich eraan schuldig. Amnesty probeert na een gemelde verdwijning zo snel mogelijk te reageren. > Lees meer over verdwijningen

Resultaten

Vanaf het begin, in 1961, heeft de inzet van Amnesty voor gewetensgevangen resultaat gehad. Veel mensen kwamen vrij na schrijfacties. Soms werden grote groepen gewetensgevangenen vrijgelaten, als de druk op de regering van alle kanten was opgevoerd. Grootschalige vrijlatingen waren er de laatste jaren onder meer in Marokko, Egypte, Cuba en Ethiopië.

De Amnesty-campagnes tegen marteling leverden al veel op. De eerste campagne riep Amnesty's bliksemacties in het leven. Het toezicht op gevangenissen is steeds stelselmatiger geworden, door comités van de VN en Europa. Er komt geleidelijk beter toezicht en aanpassing van de regels in veel landen, vooral op politiebureaus en in de opvang van slachtoffers.

Bij het VN-Verdrag tegen Marteling (1984) kwam in 2006 een Facultatief Protocol tot stand. Landen die dat protocol bekrachtigen staan toe dat een internationaal comité ter plekke komt controleren of er inderdaad niet gemarteld wordt. Medio 2009 hadden veertig landen het VN-Protocol aangenomen. Er is sinds 2002 ook zo’n protocol bij het Europees Mensenrechtenverdrag. Alle 47 landen van de Raad van Europa hebben dat aanvaard.

De International Rehabilitation Council for Torture Victims, gevestigd in Denemarken, is uitgegroeid tot een koepel van 130 organisaties die overal ter wereld slachtoffers van marteling bijstaan.

In de Wereldorganisatie tegen Marteling (OMCT) zijn bijna driehonderd organisaties verenigd. De OMCT ziet toe op wetgeving, brengt rapporten over marteling uit en helpt slachtoffers overal ter wereld bij het verkrijgen van juridische steun en compensatie.

De VN aanvaardden in februari 2007 het 'Internationaal verdrag voor de bescherming van alle personen tegen gedwongen verdwijningen'. Het verdrag verplicht staten om gevangenen te registreren, gevangenen contact te laten houden met familie en advocaat, en schuldigen van ‘verdwijning’ te berechten.

Downloads en websites

• Amnesty’s uitgebreide overzicht van de achtergronden van marteling, waaronder geschiedenis, motieven om te martelen, vormen van marteling, etc.
• Programma van 10 punten voor het uitbannen van marteling
• United Nations Working Group on Arbitrary Detention
• International Convention for the Protection of All Persons from Enforced Disappearance
• United Nations Special Rapporteur on Extrajudicial Executions
• World Organization against Torture
• International Rehabilitation Council for Torture Victims
• Wereldorganisatie tegen Marteling (OMCT)