Vereniging en vergadering, recht op

(Eng: assembly and association) Dit recht is o.m. vastgelegd in het VN-verdrag (BuPo) en in verdragen van de ILO: men mag zich vrijelijk verenigen en bij vakbonden aansluiten, behoudens enkele beperkingen zoals die van de openbare orde en andere 'die in een democratische samenleving nodig zijn'. In de praktijk geeft het internationaal recht ruime mogelijkheden tot die beperking. In Nederland is het recht in de loop der jaren steeds ruimer geïnterpreteerd. Zo werd het stakingsrecht voor ambtenaren geleidelijk door rechterlijke uitspraken erkend. Anderzijds is de demonstratievrijheid wel aan banden gelegd, nl. als demonstraties de openbare orde zouden verstoren. De vakverenigingsvrijheid geeft ook recht op collectieve onderhandelingen. Loonmaatregelen van de overheid kunnen daarmee in strijd zijn. De Nederlandse wetgeving kent geen bepalingen over de vrijheid van politieke partijen.