Staatslozen, statelozen

Personen die door geen staat als onderdaan worden beschouwd. Staatloosheid is een probleem dat over de hele wereld ongeveer 15 miljoen mensen treft. Wie geen nationaliteit heeft, wordt door geen enkele overheid erkend, kan geen paspoort of identiteitsdocument krijgen. Staatlozen kunnen over het algemeen geen erfgenaam zijn, hebben geen recht op sociale voorzieningen, kunnen zich niet verzekeren en kunnen zich niet registreren in het bevolkingsregister. Legaal werk behoort veelal niet tot de mogelijkheden. Staatlozen zijn beroofd van iedere mogelijkheid een bestaan op te bouwen.

Na de Tweede Wereldoorlog waren talloze Europeanen door de nationale herindelingen stateloos geworden. In 1954 namen de VN een Verdrag betreffende de status van statelozen aan, dat statelozen ongeveer dezelfde rechten biedt als erkende vluchtelingen. Een VN-verdrag over de beperking van statenloosheid (1961) beschrijft gedetailleerd hoe staten zich moeten inspannen om mensen een nationaliteit te geven of te voorkomen dat zij die verliezen. Nederland had in 2000 volgens officiële opgave 765 statelozen, onder wie Roma en Koerden. In Nederland wonende Molukkers houden veelal vast aan hun positie als stateloze, om hun onafhankelijkheidsstreven te benadrukken. In de Russische Federatie en voormalige Sovjetrepublieken werden grote groepen stateloos toen de algemene nationaliteit van Sovjetburger verviel. Soms worden mensen stateloos omdat hun ouders niet legaal in het land woornden, zoals veel Haïtianen in de Dominicaanse Republiek, Maleisiërs in Brunei en Burmezen in Thailand.

Een organisatie die zich in het bijzonder inzet voor staatlozen in Nederland is Dokters van de Wereld.