Saro-Wiwa, Ken (1941-1995)

Activist voor mensenrechten in Nigeria. Hij kreeg grote populariteit als schrijver, o.m. van televisieseries. In 1990 was hij medeoprichter van de politieke beweging van de Ogoni's, bewoners van de Niger-delta die protesteerden tegen mensenrechtenschendingen en milieuvervuiling die het gevolg waren van de oliewinning door Shell. Na een demonstratie die tot de dood van vier Ogoni-leiders leidde, werd hij opgepakt, ter dood veroordeeld en samen met acht andere activisten op 10 november 1995 opgehangen; zijn schuld aan de moorden is nooit bewezen.

Saro-Wiwa's einde werd als volgt beschreven door de Nigeriaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Wole Soyinka: 'Op 21 mei 1994 werden vier traditionele stamhoofden doodgehakt bij een betoging van de Mosop, de oppositiebeweging van de Ogoni. De voorzitter van Mosop, Ken Saro-Wiwa, was daar niet bij. Hij was door de politie onderweg tegengehouden. Later werd Saro-Wiwa gearresteerd en samen met negen anderen beschuldigd van medeplichtigheid bij de aanklacht. In januari 1995 begonnen de zittingen van een tribunaal, dat door generaal Abacha zelf was samengesteld. De advocaten werd stelselmatig lastig gevallen door agenten van de veiligheidsdienst en ze kregen alleen maar toegang tot hun cliënten volgens de luimen van de overheid.

Van de hoofdadvocaat werd het kantoor door mannen in militair uniform met machinegeweren doorzeefd. Zijn lijfwachten liepen zware verwondingen op die leidden tot amputatie bij de een en de dood van een ander. Op 7 november werden Ken Saro-Wiwa en acht anderen ter dood veroordeeld. In de gevangenis ontdekte de directie dat er geen bereidwillige beul beschikbaar was en zo leefden Saro-Wiwa nog een paar dagen langer in de dodencel. Een beul werd ten slotte uit het noorden overgebracht. Maar de apparatuur van de galg was te lang ongebruikt geweest en hinderde het beulswerk, waardoor het lijden van de veroordeelden uitliep op een onzeggelijk menselijk drama. Ken Saro-Wiwa was het eerst aan de beurt, en er waren vijf pogingen nodig om hem op te hangen. Op 10 november, toen hij voor de derde of vierde keer van het schavot werd gehaald, riep hij uit: “Waarom doen jullie dit tegen me? Wat voor een natie is dit?”'

De executies brachten internationale beroering en bewoog Shell tot het aannemen van een nieuwe gedragscode, hetgeen ook andere bedrijven aanzette tot maatregelen om mensenrechten te beschermen. In 2009 bood Shell, op de dag voorafgaande aan een geplan proces, 15,5 miljoen dollar ter compensatie aan familieleden van Ken Saro-Wiwa. Shell, dat verklaarde onschuldig te zijn, zei dat dat werd gedaan ‘om een menselijk gebaar te maken, een mogelijkheid om het proces van verzoening vooruit te helpen en een betere toekomst te ondersteunen voor het volk van de Ogoni in de Nigerdelta’.

Amnesty heeft bij zowel Shell als de Nigeriaanse overheid aangedrongen op veel betere bescherming van mensenrechten en milieu in de oliewinningsgebieden. In 2009 bracht Amnesty daarover een rapport uit, gevolgd door symbolische 'schoonmaakacties' bij onder meer Shell-benzinestations.