Ook genoemd rechten van de mens of fundamentele rechten. Rechten die ieder mens toekomen en die geacht worden de grondslag te zijn voor alle rechten die door wet en gewoonte worden gesteld.
De kern van het vastgelegd internationaal recht van de mensenrechten wordt gevormd door de Universele verklaring, de VN-verdragen (1966) en het Verdrag tegen marteling. In deze documenten kunnen zo'n honderd verschillende rechten worden onderscheiden. Die worden vaak opgedeeld in klassieke, sociaal-economische en collectieve rechten. Ze kunnen nader worden onderverdeeld in integriteitsrechten (bescherming van de persoon), vrijheidsrechten (vrijheid van meningsuiting en vereniging), participatierechten (deelname aan bestuur), rechten van gevangenen, rechten voor bescherming van bepaalde groepen (vrouwen, kinderen, minderheden, inheemse volken), rechten van vreemdelingen en vluchtelingen, sociaal-economische rechten en culturele rechten. De collectieve rechten (voor ontwikkeling en bescherming van een volk) worden door sommigen tot de mensenrechten gerekend, maar anderen willen mensenrechten voorbehouden aan individuen. Er zijn pogingen gedaan om het grote aantal mensenrechten terug te brengen tot een korte reeks kernrechten, zoals in een Canadees voorstel voor monitors. Een belangrijke discussie binnen de mensenrechten is die van de universaliteit: de kwestie of mensenrechten zoals gedefinieerd in internationale verdragen overal en altijd, ongeacht traditie en cultuur geldig zijn. De mensenrechten vormen de grondslag van de democratie en worden het best gegarandeerd binnen een stelsel van sociaal-democratie.
Het begrip mensenrechten heeft verschillende betekenissen. Het duidt op internationaal-rechtelijke normen ('In de VN zijn de mensenrechten vastgelegd'), op praktijken ('In China is het slecht gesteld met de mensenrechten.') en op idealen ('Zet uw handtekening voor de mensenrechten!').
Lijst van mensenrechten
Deze lijst vermeldt de rechten die zijn vervat in negen belangrijke internationale verdragen en hun protocollen. Deze rechten, ruim negentig in getal, kunnen gelden als de meest geaccepteerde mensenrechten. Overigens zijn slechts enkele rechten onvoorwaardelijk (niet-opschortbaar).
UV -- Universele Verklaring van de Rechten van de Mens
BuPo -- VN-Verdrag over Burgerrechten en Politieke Rechten
(FP) -- Facultatief Protocol bij het BuPo-verdrag
(FP2) -- Tweede Protocol bij het BuPo-verdrag
EcSoCu -- VN-Verdrag over Economische, Sociale en Culturele rechten
EV -- Europees Verdrag ter Bescherming van de Rechten van de Mens en de Fundamentele Vrijheden; en bijbehorende Protocollen (EV6) -- Zesde Protocol bij het Europees Verdrag
ESH -- Europees Sociaal Handvest
AmV -- Amerikaans Verdrag over de Rechten van de Mens
AfH -- Afrikaans Handvest voor de Rechten van Mens en Volken
VV -- Verdrag over de Status van Vluchtelingen
GV -- Verdrag over het Voorkómen en Bestraffen van Genocide
*Rechten die volgens het BuPo-verdrag niet-opschortbaar (absoluut) zijnAlgemene en integriteitsrechten
genot van de mensenrechten UV,BuPo,EcSoCu,EV,AmV,AfH
gelijke bescherming door de wet UV,BuPo,EV,AmV,AfH
gelijkheid voor de wet UV,BuPo,EV,AmV,AfH
*erkenning als persoon voor de wet UV,BuPo,AmV
*leven UV,BuPo,EV,AmV,AfH
integriteit van de persoon UV,BuPo,EV,AmV,AfH
bescherming van privacy, huis, briefgeheim UV,BuPo,EV,AmV
bescherming van eer en goede naam UV,BuPo,EV,AmV
*vrijwaring van marteling en wrede, vernederende of onmenselijke bestraffing UV,BuPo,EV,AmV,AfH
omzetting van doodstraf BuPo,EV,AmV
verbod op doodstraf in vredestijd (FP2)
verbod op doodstraf ook in vredestijd (EV6)
vrijwaring van discriminatie op grond van ras, taal, huidskleur, afkomst, geslacht UV,BuPo,EV,AmV,AfH
vrijwaring van propaganda voor nationale, raciale of religieuze haat BuPo,AmV
vrijwaring van oorlogspropaganda BuPo,AmVVrijheidsrechten
vrijheid en veiligheid van de persoon UV,BuPo,EV,AmV,AfH
*vrijheid van geweten, geloof en gedachte UV,BuPo,EV,AmV,AfH
geloof of overtuiging te belijden UV,BuPo,EV,AmV,AfH
van geloof of overtuiging te veranderen UV,EV
informatie te zoeken en verspreiden ongeacht grenzen UV,BuPo,EV,AmV
vreedzame vereniging en vergadering UV,BuPo,EcSoCu,EV,AmV,AfH
vrijwaring van dwang tot lidmaatschap UV,BuPo,EV,AmV,AfH
*vrijwaring van slavernij en dwangarbeid UV,BuPo,EV,AmV,AfH
vrije toestemming tot huwelijk UV,BuPo,EcSoCu,AmV
vrijheid van ouders hun kinderen op te voeden volgens hun overtuiging BuPo,EcSoCu,EV,AmV,AfH
vrijheid van schoolkeuze EcSoCu
vrije toestemming tot medisch en wetenschappelijke experimenten BuPo
vrijheid van meningsuiting UV,BuPo,EV,AmV,AfH
vrijheid van drukpers BuPo,AmV
vrijheid van beweging binnen de landsgrenzen UV,BuPo,EV,AmV,AfHParticipatierechten
te kiezen en gekozen te worden in algemene, geheime verkiezingen UV,BuPo,EV,AmV
gelijk kiesrecht voor man en vrouw UV,BuPo
deelname aan het bestuur van het land UV,BuPo,EV,AmV,AfH
deelname aan het culturele leven UV,BuPo,EcSoCu
individueel klachtrecht BuPo(FP),EV,AmV
gelijke rechten op openbare functies UV,BuPo,AmV,AfH
nationaliteit UV,BuPo,AmVRechten van arrestanten, beklaagden en gedetineerden
effectieve rechtsmiddelen UV,BuPo,EV
vrijwaring van willekeurige arrestatie UV,BuPo,EV,AmV,AfH
op de hoogte te worden gebracht van de aanklacht BuPo,EV,AmV,AfH
eerlijk en openbaar gehoord te worden UV,BuPo,EV,AmV,AfH
onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak UV,BuPo,EV,AmV,AfH
voor onschuldig te worden gehouden tot schuld is bewezen UV,BuPo,EV,AmV,AfH
voldoende tijd en middelen voor de voorbereiding van de verdediging BuPo,EV,AmV,AfH
een proces binnen redelijke termijn BuPo,EV,AmV,AfH
verdediging door een raadsman naar keuze BuPo,EV,AmV,AfH
zo nodig kosteloze rechtsbijstand BuPo,EV,AmV
het horen van getuigen BuPo,EV,AmV
(kosteloze) bijstand van een tolk BuPo,EV,AmV
vrijwaring van dwang tot bekennen BuPo,EV
scheiding tussen beklaagden en veroordeelden BuPo,AmV
scheiding tussen jeugdige en volwassen gedetineerden BuPo
beroep bij een hogere rechtbank BuPo,AmV,AfH
vrijwaring van een tweede proces voor dezelfde zaak (ne bis in idem) BuPo,EV,AmV
*vrijwaring van bestraffing voor een misdrijf dat niet strafbaar was (nulla poena sine lege) UV,BuPo,EV,AmV,AfH
compensatie na onterechte veroordeling BuPo,EV,AmV
*vrijwaring van gevangenisstraf voor schulden BuPo,EV,AmV
reclassering BuPo,AmVRechten van beschermde groepen
gelijke rechten voor vrouwen en mannen UV,BuPo,EcSoCu
vrijwaring van terechtstelling voor personen jonger dan 18 jaar BuPo,AmV
vrijwaring van terechtstelling voor personen ouder dan 70 jaar AmV
vrijwaring van terechtstelling van zwangere vrouwen BuPo,AmV
bijzondere bijstand voor moeders en kinderen UV,EcSoCu
bescherming voor en na de geboorte EcSoCu
bijzondere bescherming van kinderen BuPo,EcSoCu,ESH,AmV
bescherming van kinderen tegen schadelijk werk EcSoCuRechten van vreemdelingen en vluchtelingen
het land te verlaten en er terug te keren UV,BuPo,EV,AmV,AfH
bescherming tegen collectieve uitzetting van vreemdelingen EV,AmV
beroep tegen uitzetting van vreemdelingen BuPo,AmV
gezinshereniging van migranten ESH
bescherming en ondersteuning van migranten ESH
asiel te zoeken en te genieten UV
bescherming tegen refoulement VV,AmVSociale en economische rechten
billijke levensstandaard UV,EcSoCu
vrije keuze van werk UV,EcSoCu
volledige werkgelegenheid EcSoCu,ESH
bescherming tegen werkloosheid UV
sociale voorzieningen UV,EcSoCu,ESH
vrijheid van vakvereniging UV,BuPo,EcSoCu,EV
collectieve onderhandeling ESH
staking EcSoCu,ESH
voorzieningen bij arbeidsongeschiktheid UV
eerlijke, veilige en gezonde werkomstandigheden UV,EcSoCu,ESH
rust en vakanties met behoud van loonUV,EcSoCu,ESH
gelijke betaling bij gelijk werk voor man en vrouw UV,EcSoCu,ESH
eerlijke beloning UV,EcSoCu,ESH
beroepsopleiding EcSoCu,ESH
eigendom UV,BuPo,EV,AmV,AfH
voldoende voedsel UV,EcSoCu
huisvesting UV,EcSoCu
onderwijs en opvoeding UV,EcSoCu,EV
gratis en verplicht onderwijs UV,EcSoCu
bescherming van openbare gezondheid BuPo,EV,AmV,AfH
hoger onderwijs open voor iedereen UV,EcSoCu
hoogst mogelijke graad van gezondheid EcSoCu,ESH,AfH
medische zorg bij ziekte UV,EcSoCu,ESH
preventie van ziekten EcSoCu,ESH
bescherming van gezinsleven UV,BuPo,EV,AmV,AfH
gelijke rechten binnen het huwelijk UV,BuPo,AmVCulturele rechten
bescherming van auteursrecht UV,EcSoCu
rectificatie AmV
de eigen taal te spreken BuPo
eigen naam BuPo,AmV
ontwikkeling van de persoonlijkheid UV,EcSoCu
vrijheid van wetenschappelijk onderzoek EcSoCuCollectieve rechten
internationale vrede en veiligheid UV,AfH
economische, sociale en culturele ontwikkeling BuPo,EcSoCu,AfH
zelfbeschikkingsrecht van volken BuPo,EcSoCu,AfH
vrije beschikking over hulpbronnen door volken BuPo,EcSoCu,AfH
bevrijding van gekoloniseerde en onderdrukte volken AfH
een milieu gunstig voor ontwikkeling AfH
eigen cultuur, taal en religie van minderheden BuPo
te delen in wetenschappelijke vooruitgang en de voordelen daarvan UV
vrijwaring van maatregelen gericht op vernietiging van een groep GV
