Medisch Onderzoek

Asielzoekers dragen soms al dan niet zichtbare sporen van marteling of mishandeling. Uit medisch onderzoek kan blijken of deze `sporen´ passen bij de gestelde martelingen. Amnesty International is van mening dat medisch steunbewijs dient te worden meegewogen in de asielprocedure.

In de Vreemdelingencirculaire (C14 /3.5.2), die ambtenaren die de vreemdelingenwetgeving uitvoeren aanwijzingen geeft voor hun werk, staat dat: 'bij de beoordeling van een asielaanvraag medische aspecten geen rol spelen, aangezien er medisch gezien (meestal) geen zekere uitspraken zijn te doen over de oorzaak van medische klachten en/of littekens.' Er wordt dus gesteld dat het verband tussen medische bevindingen en het vluchtrelaas meestal niet valt vast te stellen.

Amnesty International stelt al jaren dat medisch onderzoek kan bijdragen aan het aannemelijk maken van een asielrelaas en pleit ervoor dat de Nederlandse overheid een medisch onderzoek opneemt in de asielprocedure. In de praktijk dragen de medische onderzoeksrapportages van de Medische Onderzoekgroep van Amnesty International (zie grijs kader hieronder) bij aan een positieve beslissing van de IND.

Uit de Vreemdelingencirculaire (C14 /3.5.2) volgt dat indien de asielzoeker de gestelde medische aspecten heeft gestaafd met een rapportage van de medische onderzoeksgroep van Amnesty International, dat de inhoud van deze rapportage wordt meegenomen bij de beoordeling van de geloofwaardigheid van het asielrelaas.

Toch zien we ook dat de medische rapportages terzijde worden gelegd met het argument dat de arts bij zijn conclusies enkel uitgaat van de geloofwaardigheid van de asielzoeker. Ten onrechte. Volgens het Istanbul Protocol, dat een ‘best practice’ beschrijft van medisch onderzoek naar slachtoffers van marteling, moet een arts juist onderzoeken en een oordeel geven over de mate van consistentie tussen medische bevindingen en het relaas over marteling/mishandeling.

Ook de Adviescommissie Vreemdelingenzaken (ACVZ) adviseerde in april 2008 het Istanbul Protocol in de Nederlandse asielprocedure te implementeren: ‘Naar het oordeel van de ACVZ dient in het Nederlandse beleid met betrekking tot de behandeling van asielverzoeken uitdrukkelijk te zijn vastgelegd dat de principes en richtlijnen van het Istanbul Protocol zullen worden toegepast in die gevallen waarvoor dat geëigend is.’

Dat een medisch onderzoek een bijdrage kan leveren aan het aannemelijk maken van een asielrelaas wordt ook ondersteund door het Anti-foltercomité (Comittee against Torture - CAT). Dit comité heeft al in 1997 naar aanleiding van bij het Comité ingediende klachten aangegeven dat medische rapportages kunnen bijdragen aan de waarheidsvinding. Het comité pleit voor het gebruik van het Istanbul Protocol en training daartoe van de betrokken professionals.

Ook in voorstellen van de Europese Commissie is een voorstel voor een medisch onderzoek opgenomen. Helaas wil de Nederlandse overheid dit voorstel niet overnemen.

Medische Onderzoeksgroep

De Medische Onderzoeksgroep (MOG) van Amnesty International is een groep artsen die zich sinds 1977 heeft gespecialiseerd in het doen van medisch onderzoek bij slachtoffers van martelingen ten behoeve van hun asielprocedure. Onderzocht wordt het verband tussen de lichamelijke en/of psychische klachten en de gestelde folteringen. Het gaat dan om asielzoekers die in hun land van herkomst ernstig geweld hebben ondergaan, waarvan nu nog sporen aanwezig zijn. Het ondergane geweld moet in relatie staan tot het vluchtverhaal van de asielzoeker.
Download hier het aanvraagformulier voor een medisch onderzoek

De artsen van de Medische Onderzoeksgroep onderzoeken asielzoekers op basis van het Istanbul Protocol. Het Istanbul Protocol is aan het einde van de vorige eeuw ontwikkeld door artsen en mensenrechtenorganisaties en werd in 1999 als richtlijn aanbevolen door de Verenigde Naties. Het Istanbul Protocol, ofwel het ‘Handboek over effectief onderzoek en documentatie van marteling en andere wrede, onmenselijke of vernederende behandeling of straf’, biedt uitgebreide richtlijnen en een 'best practice' voor onderzoek en rapportage van de gevolgen van marteling en mishandeling ten behoeve van juridische procedures.

Instituut  voor Mensenrechten en Medisch Onderzoek

Het Meldpunt Asielzoekers met Psychische Problemen (MAPP), een project van het Amsterdams Solidariteits Komitee Vluchtelingen (ASKV) deed in samenwerking met de Stichting Rechtsbijstand Asiel Nederland, VluchtelingenWerk Nederland, Amnesty International, Pharos, Stichting Medisch Advies Kollektief en twee grote GGZ-instellingen (de Bascule en de Geestgronden) medisch onderzoek naar de psychische klachten van asielzoekers. Een groep speciaal getrainde GZ-psychologen en psychiaters deden - op vrijwillige basis - onderzoek naar de psychische toestand van de asielzoeker. Op indicatie van de rechtshulpverlener of VluchtelingenWerk onderzocht de arts, nog voor aanvang van de asielprocedure, of de psychische problemen van de betreffende asielzoeker interfereerden met het vermogen om in de asielprocedure consistent en coherent te verklaren.Het MAPP is na vijf jaar opgehouden te bestaan in haar huidige vorm.

Op dit moment werkt Amnesty International onder andere met het MAPP en VluchtelingenWerk Nederland aan de oprichting van het Instituut voor Mensenrechten en Medisch Onderzoek (IMMO), dat de medische onderzoeken, zoals die nu worden gedaan door de MOG en het MAPP, zal gaan uitvoeren. Naar verwachting zal begin 2012 het IMMO operationeel worden.

Medisch advies 

In juli 2010 is de nieuwe asielprocedure in werking getreden, waarbij een Rust- en Voorbereidingstermijn (RVT) is ingebed. Tijdens de RVT wordt een medische check uitgevoerd waarbij de bevindingen in een medisch advies worden opgenomen. Amnesty International is van mening dat deskundige ‘vroegsignalering’ van medische en psychische problematiek van belang is voor een zorgvuldige beoordeling van het asielverzoek. Dit moet echter wel gepaard gaan met de mogelijkheid van een vervolgonderzoek conform het Istanbul Protocol.