Marteling, internationaal recht

Het belangrijkste verdrag is het 'VN-verdrag tegen foltering en andere wrede, onmenselijke of onterende behandeling of bestraffing'. Marteling behoorde in het VN-verdrag (BuPo) al tot de niet-opschortbare rechten, maar binnen de VN groeide de behoefte aan een apart verdrag om specifieke punten nader vast te leggen, o.m. de vervolging van folteraars. Het verdrag werd in 1984 aanvaard en trad in 1987 in werking. Begin 2010 waren 146 landen partij bij het verdrag. Het bepaalt o.m. dat een staat die een folteraar op zijn grondgebied aantreft deze hetzij uitlevert hetzij zelf berecht, volgens het beginsel van universaliteit van jurisdictie. Op grond van dit verdrag tegen marteling kon de Chileense ex-dictator Pinochet in 1998-2000 in Londen worden vastgehouden. Verdragstaten moeten voorzieningen treffen voor schadevergoeding aan slachtoffers. Het verdrag voorziet in een Comité tegen Foltering van tien onafhankelijke deskundigen. Dit comité hoort klachten, ook van individuele personen, en wint zelf informatie in. Een facultatief protocol dat voorziet in reguliere bezoeken door het comité aan detentiecentra is in voorbereiding. Met de instelling in 1984 van een speciale rapporteur over marteling (eerst Peter Kooijmans, opgevolgd door Nigel Rodley en Theo van Boven) ondernam de VN meer gericht actie tegen marteling. Bij het VN-verdrag is een Protocol (aanvullend verdrag) voorgesteld om een comité gevangenissen waar ook ter wereld te laten bezoeken. Er zijn daarnaast twee regionale verdragen tegen marteling. Het 'Europees Verdrag ter voorkoming van marteling en andere onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing' werd aanvaard in 1987 door de Raad van Europa. Het introduceert een vorm van preventie naar voorbeeld van het Rode Kruis: periodieke bezoeken aan gevangenissen, kampen en psychiatrische inrichtingen. Een comité van onderzoek (18 leden) stelt vertrouwelijke rapporten op, die echter openbaar kunnen worden gemaakt als de staat weigert de aanbevelingen op te volgen. Het 'Inter-Amerikaans Verdrag ter voorkoming en bestraffing van marteling', aanvaard in 1985, stelt o.m. dat daders moeten worden vervolgd of uitgewezen. In Nederland kan marteling juridisch worden vervolgd op grond van de Wet internationale misdrijven.