Godsdienst en geloof

Tussen de termen geloof (Eng: belief), religie (Eng: religion) en overtuiging (Eng: conviction, belief) is geen scherp onderscheid. De vrijheid tot het hebben, uiten en kiezen van een geloof of overtuiging behoort tot de kern van de mensenrechten, maar valt niet onder de niet-opschortbare rechten. Godsdienst is een geloof beleden binnen een bepaalde (kerk)gemeenschap. Tot de wereldgodsdiensten behoren o.m. boeddhisme, christendom, hindoeïsme, islam en het joodse geloof, in onderscheid van niet-godsdienstige overtuigingen zoals communisme, humanisme en socialisme. De Baha'i is een stroming die alle godsdiensten en levensbeschouwingen wil verenigen. Volgens het VN-verdrag (BuPo) moet geloof individueel of in gemeenschap kunnen worden beleden en onderwezen, maar mag een staat wettelijke beperkingen aanbrengen op grond van openbare orde enz. Ouders mogen voor hun kinderen een opvoeding kiezen die recht doet aan hun geloof. Dit alles geldt net zo voor een overtuiging of levensbeschouwing. Met name de communistische landen kenden of kennen bepalingen die godsdienstige propaganda verbieden. In China is er wel een geloofsvrijheid, maar geen godsdienstvrijheid: men mag bijv. slechts katholiek zijn binnen de 'patriottische kerk', de rooms-katholieke kerk is verboden. Vooral aanhangers van fundamentalisme in de godsdienst leggen de godsdienstvrijheid sterk aan banden. In de strenge interpretatie van de wetgeving van de islam (sharia) staat op blasfemie (godslastering) de doodstraf. Ook is het een moslim verboden tot een andere godsdienst over te gaan of met een partner van een andere godsdienst te trouwen. In de Nederlandse grondwet geldt het recht op vrijheid van godsdienst 'behoudens ieders verantwoordelijkheid voor de wet'. De Hoge Raad bepaalde dat de vrijheid van godsdienst niet inhoudt dat men zich naar eigen inzicht mag onttrekken aan bijv. het betalen van bepaalde belastingen.

Amnesty zet zich in voor de vrijheid van meningsuiting, geloof en overtuiging. Mensen mogen nooit worden vervolgd vanwege het vreedzaam belijden of uitdragen van hun geloof. De wet mag alleen beperkingen stellen aan godsdienstuitoefening voor zover dat vanwege de openbare orde duidelijk nodig is. Een godsdienst (of en groep binnen een godsdienst) mag geen plichten opleggen die strijdig zijn met de mensenrechten, zoals de dwang tot bekering of geweld tegen ongelovigen. Een godsdienst mag geen vrijbrief zijn voor haatzaai, het oproepen tot discriminatie en geweld. Religieuze leiders en gemeenschappen moeten, zoals het verwoord is in de Universele Verklaring, bijdragen aan de verwezenlijking van de mensenrechten. Daarom roept Amnesty hen op tot het uitdrukkelijk verwerpen van de doodstraf, geweld tegen vrouwen, rassendiscriminatie, religieuze onverdraagzaamheid en andere mensenrechtenschendingen.

Op één na zijn alle wereldgodsdiensten en belangrijke levensbeschouwelijke richtingen van onze tijd meer dan tweeduizend jaar oud: hindoeïsme, jodendom, boeddhisme, confucianisme, (Grieks) humanisme en christendom. De islam ontstond rond 600.