Gevangenen en gevangenisomstandigheden

Gevangenschap is het vasthouden van mensen na een arrestatie of aanhouding, voor of na berechting. Voorarrest wordt ook wel gevangenhouding, detentie of voorlopige hechtenis genoemd. Mensen kunnen gevangen worden gehouden in een reguliere strafinstelling, maar bijvoorbeeld ook in een kamp, een huis, een psychiatrisch gesticht of een geheim detentiecentrum.

In de oudheid kwam gevangenschap vooral voor als slavernij. Later werden mensen gevangen genomen in afwachting van executie, als gijzelaar of om hen te dwingen hun schulden te voldoen. Gevangenschap als wettelijk opgelegde straf kwam sporadisch voor vanaf de vroege middeleeuwen en werd pas vanaf de 16e eeuw algemeen.

Volgens auteurs als Michel Foucault (1926-84) is de moderne gevangenisstraf het resultaat van een voortschrijdende disciplinering van lichaam en geest, die lijfstraffen, marteling en dergelijke in feite overbodig heeft gemaakt. Gevangenschap vanwege materiële schulden is nu verboden volgens het VN-verdrag (BuPo). Door de vele garanties voor de behandeling van gevangenen geldt gevangenschap in het Westen nu als een humane straf.

Levenslang

In Nederland is de gevangenisstraf levenslang of tijdelijk (maximaal 30 jaar). Niet als straf maar als 'maatregel' geldt de terbeschikkingstelling van de regering (tbs), waarin de overheid met behulp van psychiatrische diensten de bewegingsvrijheid kan beperken. Gevangenisstraf kan in Nederland en België worden opgelegd tot maximaal levenslang, in België bestaat altijd de mogelijkheid tot een verzoek om voorwaardelijke invrijheidstelling.

Voorstanders van de doodstraf hebben aangevoerd dat levenslange gevangenisstraf ten minste even wreed is. Geleidelijk wint de opvatting terrein dat levenslange of langdurige gevangenisstraf een wrede straf is, waarvan bovendien geen corrigerende werking uitgaat. In West-Europa bestaat dan ook de neiging langdurige gevangenisstraffen alleen bij uitzondering op te leggen. Er is een forum van juristen en andere deskundigen dat pleit voor een meer humane uitvoering van levenslange gevangenisstraf in Nederland.

Asielzoekers

Asielzoekers mogen niet gevangen worden gehouden, aangezien asiel vragen geen strafbaar feit is, maar wel mag hun bewegingsvrijheid worden beperkt. Een afgewezen asielzoeker mag echter als ongewenste vreemdeling worden gedetineerd.

Actuele ontwikkelingen over gevangenen en gevangenisomstandigheden, en gevangenen voor wie Amnesty actie voert, zijn te vinden op de themapagina Gevangenen.

Zie ook gewetensgevangenen; politieke gevangenen

Levenslange gevangenschap, ook echt voor het leven, komt in Nederland weinig voor.Tussen 1945 en 2003 is die straf aan 21 mensen opgelegd. Maar de tendens is stijgende. Na twintig jaar gevangenschap kan gratie worden aangevraagd,