Aung San Suu Kyi (1945)

Birmese politica, activiste voor mensenrechten en democratie, Nobelprijs voor de Vrede 1991. Als dochter van een nationalepolitieke held (haar vader, vermoord in 1947) en de Birmese ambassadeur in onder meer India en Nepal (haar moeder, overleden in 1988), hield ze zich aanvankelijk niet publiekelijk met politiek bezig, maar schreef ze wetenschappelijke studies over de Birmaanse geschiedenis. In reactie op een staatsgreep in september 1988 nam ze deel aan de oprichting van Nationale Liga voor Democratie. In 1990 haalde deze groep een grote overwinning bij de verkiezingen: 80 procent van de zetels in het parlement. Haar was inmiddels huisarrest opgelegd, een maatregel die ook door de toekenning van de Nobelprijs niet ongedaan werd gemaakt. Het maakte dat ze sindsdien haar man (overleden in 1999) en twee kinderen (woonachtig in Engeland) nauwelijks meer heeft kunnen zien. In sommige perioden kon zij zich min of meer vrijelijk door Birma (door de militairen Myanmar gedoopt) bewegen, echter gehinderd door de militairen en niet zonder risico. in 1997 werd de auto waarin ze zat aangevallen door een grote groep bewapend met staven en kettingen. In 2003 werden zij en een aantal van haar aanhangers aangevallen door een door het bewind gesteunde menigte, waarbij veel van haar aanhangers werden vermoord. Zelf wist ze te ontkomen, maar ze werd korte tijd later opnieuw gevangengezet. In augustus 2009 werd ze, nadat een Amerikaanse man haar huis was binnengedrongen en het huisarrest daarmee was 'geschonden', veroordeeld tot drie jaar gevangenschap met dwangarbeid, hetgeen daarna in achttien maanden huisarrest werd omgezet.

Aung San Suu Kyi heeft in totaal vijftien jaar in huisarrest en gevangenschap doorgebracht: huisarrest van 1989 tot 1995 en van september 2000 tot mei 2002, gevangenschap op een geheime locatie gedurende drie maanden in 2003, huisarrest van september 2003 tot 13 november 2010. Aanhangers en leden van haar partij worden al sinds 1989 massaal vervolgd.

Bij de toekenning van de Nobelprijs zei haar man Michael Aris: 'Velen zullen pas nu horen over de moedige wijze waarop zij leiding heeft gegeven aan de geweldloze strijd voor het herstellen van de mensenrechten in haar land. Ik weet niet of de Nobelprijs ooit is uitgereikt aan iemand die in zo'n ernstige vorm van isolatie leeft en in levensgevaar verkeert. In ieder geval is de prijs nooit eerder uitgereikt aan een vrouw in dergelijke omstandigheden. [...] Het schijnt dat de autoriteiten haar verscheidene malen hebben aangeboden haar in vrijheid te stellen, mits zij erin zou toestemmen in permanente ballingschap te gaan. Ik ken Suu goed genoeg om er zeker van te zijn dat zij dat nooit zal doen. Met volle overgave zet zij zich in en zij zal nooit de ingeslagen weg verlaten, hoe groot de offers ook zullen zijn.'

Daw ('Dame') Aung San Suu Kyi heeft talloze onderscheidingen gekregen, naast de Nobelprijs onder meer de Sacharovprijs en Amnest's onderscheiding 'Ambassadeur van het Geweten' (2009). Sinds 1989 heeft Amnesty talloze acties voor haar gevoerd, waaronder demonstraties in Nederland. Zo riep Amnesty in 2003 op een online petitie te tekenen, en vroeg radiozenders het nummer Walk On van U2, dat aan Aung San Suu Kyi is opgedragen, te draaien. In 2010 berichtte Amnesty dat in Myanmar bijna 2.200 politieke gevangenen vastaten, vaak onder zeer slecht omstandigheden. Er zijn talloze gevallen van marteling en mishandeling gemeld; demonstraties zijn herhaaldelijk met veel geweld neergeslagen. In het land woeden ook gevechten tussen het leger en gewapende groepen van de etnische Karen-minderheid. Veel mensen zijn gevlucht, onder meer naar het buurland Thailand; opnieuw vluchtten duizenden mensen na de verkiezingen van begin november 2010, die geenszins eerlijk waren verlopen.

Aung San Suu Kyi is een uitgesproken voorstander van de universaliteit, de gedachte dat mensenrechten niet moeten worden aangepast aan bijvoorbeeld een 'Aziatische' of religieuze traditie. `Voor mijn volk is het moeilijk te begrijpen hoe de rechten die zijn opgenomen in de dertig artikelen van de Universele Verklaring, niet kunnen worden beschouwd als nuttig en goed. Dat de Verklaring niet in Birma door het Birmese volk is opgesteld, lijkt een op zijn minst ondeugdelijke reden om deze rechten van de hand te wijzen. Als de geldigheid van ideeën en overtuigingen buiten de geografische en culturele grenzen van hun oorsprong wordt ontkend, zou het boeddhisme worden beperkt tot het noorden van India, het christendom tot een smalle strook in het Midden-Oosten en de islam tot Arabië.'