Binnen de Raad van Europa wordt momenteel nagedacht over hervorming van het hof. Amnesty International volgt deze hervormingsvoorstellen nauwgezet. Amnesty vindt dat de onafhankelijkheid, effectiviteit en integriteit van het hof gewaarborgd dienen te blijven.
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens toetst wetgeving en beleid van lidstaten van de Raad van Europa aan het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM). Het hof bestaat uit rechters uit alle lidstaten van de Raad van Europa en is gevestigd in Straatsburg. Het hof werd opgericht in 1952.
Landen, organisaties en individuen kunnen bij het hof een klacht indienen tegen een lidstaat. De beslissingen van het hof zijn bindend en de betreffende staten worden geacht om maatregelen te nemen om het vonnis uit te voeren. Het hof vormt hiermee een waarborg voor de naleving van het EVRM door de 47 lidstaten van de Raad van Europa.
In de afgelopen vijftig jaar heeft het hof meer dan dertienduizend uitspraken gedaan. In de meeste gevallen (83 procent) oordeelde het hof dat er sprake was van een schending van ten minste een van de artikelen van het EVRM. Het hof doet uitspraken over uiteenlopende onderwerpen. Recente voorbeelden zijn discriminatie van Roma in Tsjechië, mensenrechtenschendingen door de Russische regering tegen Tsjetsjeense burgers, en de lengte van gerechtelijke procedures in Italië.
Op dit moment zijn er ongeveer vijftienhonderd zaken tegen Nederland aanhangig. De praktijk leert dat meer dan negentig procent van de zaken tegen Nederland niet-ontvankelijk wordt verklaard. Sinds 1 januari 2007 is Nederland in tien zaken veroordeeld door het hof. De geconstateerde schendingen hebben vooral betrekking op het strafprocesrecht en het vreemdelingenrecht.
De afgelopen jaren is er binnen de Raad van Europa veel discussie over de effectieve naleving van de EVRM en het functioneren van het hof. Volgens sommigen zou het hof te veel ingrijpen in nationale aangelegenheden en lidstaten onvoldoende ruimte bieden om haar eigen beleid te maken. Er zijn verschillende voorstellen voor hervorming van het hof, die in de loop van 2012 verder zullen worden besproken door de lidstaten.
De hervormingsvoorstellen zijn deels gericht op het terugdringen van de werkdruk van het hof. De afhandeling van zaken door het hof kan lange tijd in beslag nemen. Begin 2010 had het hof 140.000 zaken in behandeling. Daarnaast wordt een groot aantal van de bij het hof ingediende klachten, ongeveer 90 procent, niet-ontvankelijk verklaard.
De hervormingsvoorstellen richten zich onder meer op een inperking van het individuele klachtrecht. Hierdoor wordt het voor burgers moeilijker om een klacht bij het hof in te dienen, bijvoorbeeld door het invoeren van griffiekosten en het verplichten van procesvertegenwoordiging.
Amnesty International vindt dat het individueel klachtrecht op geen enkele manier mag worden aangetast. Amnesty vreest dat de voorgestelde inperkingen ertoe zullen leiden dat juist diegenen die de bescherming van het hof het hardst nodig hebben, niet meer in staat zullen zijn om een klacht in te dienen.
Amnesty vindt dat in de hervormingsvoorstellen te weinig aandacht is voor de onwil van sommige staten om uitspraken van het hof te implementeren en hun wetgeving en nationale justitiële stelsel aan te passen. Hierdoor worden veel repetitieve klachten ingediend bij het hof: ongeveer de helft van de ontvankelijk verklaarde klachten zijn repetitieve klachten tegen een klein aantal lidstaten.
Amnesty vindt dat staten moeten worden aangemoedigd om het EVRM te implementeren en de tenuitvoerlegging van de uitspraken van het hof te bevorderen. Niet de klagers (individuele Europese burgers) dienen de rekening van de overbelasting van het hof te betalen, maar staten die al jaren achtereen dezelfde klachten veroorzaken.
