Achtergrond

De politieke patstelling van het voorgaande jaar hield aan totdat in juni een nieuwe president gekozen werd. Ruim duizend presidentskandidaten werden uitgesloten van de verkiezing door de Beschermraad, die wetten en bepalingen herziet en ze in overeenstemming brengt met islamitische grondbeginselen en de Grondwet. Alle 89 vrouwelijke kandidaten werden uitgesloten vanwege hun geslacht op grond van discriminerende procedures die bekend staan als gozinesh. Er waren berichten over arrestaties van mensen die demonstreerden tegen de verkiezingen. Maar liefst tien mensen werden in de aanloop naar de verkiezingen gedood bij bomaanslagen in Ahvaz en Teheran, en zes anderen in oktober bij een bomaanslag in Ahvaz. De autoriteiten hadden te maken met gewapende oppositie van Koerdische en andere groeperingen.

Met de verkiezing van voormalig lid van de Speciale Troepen van de Revolutionaire Raad, die in augustus geïnaugureerd werd als president, verdwenen hervormingsgezinde politici geheel van het toneel en balde de macht zich samen in het bureau van de Hoogste Leider, Khamenei. In oktober delegeerde de Hoogste Leider een aantal van zijn controlerende bevoegdheden over de regering aan de Raad van Geschiktheiddie onder leiding stond van de verslagen presidentskandidaat Hashemi Rafsanjani.

De betrekkingen met de internationale gemeenschap bleven gespannen vanwege de mensenrechten en Irans nucleaire programma, met name toen Iran in augustus aankondigde uraniumverrijking voor civiele doeleinden te zullen hervatten. Iran legde de schuld voor onrust in de grensgebieden neer bij buitenlandse regeringen, met name de Verenigde Staten en Groot-Brittannië; Groot-Brittannië beschuldigde Iran ervan het verzet tegen de Britse troepen in Irak te steunen. De mensenrechtendialoog tussen de Europese Unie en Iran werd opgeschort vanwege diplomatieke spanningen. In december nam de Algemene Vergadering van de VN een resolutie aan waarin de mensenrechtensituatie in Iran werd veroordeeld.

Onderdrukking van minderheden

Discriminerende wetten en praktijken lagen ten grondslag aan maatschappelijke en politieke onrust en mensenrechtenschendingen, met name gericht tegen de etnische en religieuze minderheden in Iran. In juli bracht de Speciale VN-Rapporteur inzake het recht op behoorlijke huisvesting een bezoek aan Iran. Hij constateerde dat gebieden die bevolkt werden door minderheden achtergesteld werden bij de distributie van hulpbronnen en bij de toegang tot en kwaliteit van huisvesting, water en sanitaire voorzieningen.

Arabieren
In april werden ten minste 31 Arabieren vermoord en honderden anderen gewond tijdens botsingen met de politie na demonstraties in Ahvaz en andere plaatsen in de provincie Khuzestan. Honderden andere mensen werden gedetineerd. De demonstranten protesteerden tegen een brief die kennelijk was geschreven door een presidentieel adviseur, die de authenticiteit ervan ontkende, waarin maatregelen werden geschetst om het Arabische bevolkingsdeel van Khuzestan te verkleinen. Gedurende de rest van het jaar werden nog talloze mensen gearresteerd, met name na bomontploffingen in Ahvaz in juni en oktober en aanslagen op olie-installaties in september en oktober.

*Ten minste 81 mensen werden in november gearresteerd terwijl ze een Arabische culturele bijeenkomst genaamd Mahabis bijwoonden. Onder de gearresteerden bevond zich Zahra Nasser-Torfi, directeur van het cultureel centrum Ahwaz al-Amjad, die in hechtenis zou zijn gemarteld, onder meer via slaag en bedreigingen met executie, verkrachting en andere vormen van seksueel geweld, voordat zij op borgtocht werd vrijgelaten in afwachting van haar proces.

Azeri’s
Eind juni werden talloze etnische Azeri’s gearresteerd die deelnamen aan een jaarlijkse culturele bijeenkomst in het kasteel Babek in Kalayber. Ten minste 21 van hen werden later veroordeeld tot gevangenisstraffen tussen drie maanden en een jaar, waarvan een aantal voorwaardelijk. Sommigen werd tien jaar lang de toegang tot Kalayber ontzegd.

*Abbas Lisani, een Azeri-slager, werd gearresteerd tijdens het evenement in het Babek-kasteel. Hij werd in juli op borgtocht vrijgelaten en in augustus veroordeeld tot één jaar gevangenisstraf in een binnenlands ballingsoord na schuldig te zijn bevonden aan het “verspreiden van propaganda” en het “verstoren van de publieke opinie”. Hij ging voorzover bekend tegen zijn veroordeling in beroep.

Koerden
In juni werden politieagenten gewond en tientallen demonstranten gearresteerd bij botsingen tussen veiligheidstroepen en Koerden die evenementen in Irak bijwoonden. In juli gingen duizenden Koerden uit protest de straat op nadat Iraanse veiligheidstroepen Shivan Qaderi, een Koerdische oppositieactivist, hadden doodgeschoten en zijn lichaam naar verluidt achter een jeep door de straten hadden gesleurd. Veiligheidstroepen vermoordden maar liefst 21 mensen, verwondden talloze anderen en arresteerden ten minste 190 Koerden. Bij andere botsingen in oktober en november werd ten minste één persoon, Shoresh Amiri, gedood en raakten verscheidene mensen gewond; ook vonden talrijke arrestaties plaats.

*Roya Toloui, een vrouwenrechtenactiviste, en twee journalisten, Ajlal Qavami en Sa’id Sa’edi, behoorden tot een groep Koerden die in augustus gearresteerd werd. Allemaal werden ze in oktober op borgtocht vrijgelaten, maar hen stond mogelijk de doodstraf te wachten wegens politiek gemotiveerde aanklachten.
Religieuze minderheden
Leden van religieuze minderheden in Iran werden enkel en alleen op grond van hun geloofsovertuiging gedetineerd.

*Hamid Pourmand, een voormalige moslim die zich ruim 25 jaar geleden had bekeerd tot het christendom, werd in februari door een militaire rechtbank veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf wegens het verkeerd informeren van het Iraanse leger over zijn religie en “daden die de nationale veiligheid ondermijnen”. In mei werd hij vrijgesproken van geloofsverzaking.

*Ten minste 66 Baha’is werden gedetineerd en twee van hen zaten eind 2005 nog vast. Mehran Kawsari en Bahram Mashhadi werden veroordeeld tot respectievelijk drie jaar en één jaar gevangenisstraf in verband met een open brief die ze in november 2004 hadden gericht aan president Khatami.

Mensenrechtenactivisten

Onafhankelijke niet-gouvernementele organisaties werd het werken feitelijk onmogelijk gemaakt door een bureaucratisch registratieproces, en mensenrechtenactivisten moesten vrezen voor vergeldingsacties vanwege hun werk.
*In juli werd Abdolfattah Soltani, advocaat en medeoprichter van het Centrum voor Mensenrechtenverdedigers, gedetineerd. Hij werd er naar verluidt van beschuldigd “staatsgeheimen” openbaar te hebben gemaakt toen hij een beklaagde in een spionagezaak verdedigde. Hij zat eind 2005 nog in hechtenis, mocht zijn familieleden slechts sporadisch zien en had geen toegang tot zijn advocaat.

*Gewetensgevangene Akbar Ganji, een onderzoeksverslaggever die onthulde dat regeringsfunctionarissen betrokken waren geweest bij de moord op intellectuelen en journalisten in de jaren negentig, zat een gevangenisstraf van zes jaar uit die hem was opgelegd nadat hij schuldig was bevonden aan vaag omschreven aanklachten, zoals “ondermijning van de nationale veiligheid”. Hij begon een hongerstaking om te protesteren tegen het feit dat hem onafhankelijke medische zorg werd onthouden. Na talloze protesten uit binnen- en buitenland werd hij in juli tijdelijk vrijgelaten zodat hij zich kon laten behandelen. Hij werd in september teruggebracht naar de gevangenis en gedurende meer dan zes weken in een isoleercel geplaatst. Zijn vrouw verklaarde dat hij in het ziekenhuis was geslagen door veiligheidstroepen.

Marteling en wrede, onmenselijke en onterende bestraffing

Marteling bleef aan de orde van de dag in veel gevangenissen en detentiecentra. Ten minste vijf mensen overleden in hechtenis. In diverse gevallen werd hun dood mogelijk mede veroorzaakt door marteling of mishandeling. Politieke gevangenen werd steeds vaker medische zorg onthouden om hen onder druk te zetten. In juli presenteerde de rechterlijke macht een rapport dat gewag maakte van mensenrechtenschendingen, waaronder marteling, tegen gevangenen en gedetineerden. Het rapport stelde dat maatregelen waren genomen om de problemen het hoofd te bieden, maar ging hier niet verder op in. *In september werd Arezoo Siabi Shahrivar, een fotografe, samen met maar liefst veertien vrouwen gearresteerd tijdens een ceremonie ter herdenking van het bloedbad in de gevangenis van Evin (Teheran) in 1988, waarbij duizenden politieke gevangenen waren geëxecuteerd. Terwijl ze in hechtenis zat werd ze opgehangen aan het plafond, geslagen met een stroomdraad en seksueel misbruikt.

*Een man uit Shiraz die in 2004 veroordeeld was tot honderd zweepslagen wegens homoseksuele activiteiten beweerde dat hij door veiligheidstroepen was gemarteld en met de dood bedreigd. Ten minste drie amputaties werden ten uitvoer gelegd. Rechtbanken legden veelvuldig geseling op als straf voor vergrijpen.

Update: Zahra Kazemi

In november bekrachtigde het Hof van Beroep de vrijspraak van een ambtenaar op het ministerie van Inlichtingen die beschuldigd werd van de moord op de Canadees-Iraanse fotojournaliste Zahra Kazemi, die in juli 2003 overleed terwijl ze in hechtenis zat. Een nieuw onderzoek naar de moord werd aangekondigd.

Doodstraf

Ten minste 94 mensen werden terechtgesteld, onder wie ten minste acht personen die jonger dan achttien jaar waren toen ze hun misdrijf pleegden. Talloze mensen zouden ter dood veroordeeld zijn, onder wie ten minste elf personen die jonger dan achttien jaar waren toen ze hun misdrijf pleegden. De ware aantallen lagen vermoedelijk veel hoger. De doodstraf werd nog altijd opgelegd voor vaag omschreven vergrijpen zoals “corruptie op aarde”.
*In oktober werd een vrouw naar verluidt veroordeeld tot de dood door steniging, ondanks een in 2002 ingevoerd moratorium op het gebruik van deze straf.
In januari drong het VN-Comité inzake de Rechten van het Kind er bij Iran op aan om de executie van mensen die jonger dan achttien jaar zijn ten tijde van hun misdrijf onmiddellijk op te schorten, en om de doodstraf af te schaffen voor mensen die misdrijven begaan vóór hun achttiende levensjaar. Ondanks de verklaring van Iran dat er een moratorium rustte op terechtstellingen van jeugddelinquenten, werd Iman Farrokhi geëxecuteerd op de dag dat het comité zich boog over Irans rapportage. Hij was zeventien jaar toen hij een soldaat zou hebben gedood bij een gevecht.
Na protesten uit binnen- en buitenland werden de doodstraffen van enkele vrouwen en van mannen onder de achttien jaar opgeschort of ongedaan gemaakt.

De vrijheid van meningsuiting en van vereniging

De vrijheid van meningsuiting en van vereniging lagen nog altijd zwaar aan banden. Journalisten en webloggers werden gedetineerd en gevangengezet en enkele kranten werden gesloten. Familieleden van gedetineerden of mensen die door de autoriteiten gezocht werden liepen het gevaar te worden lastiggevallen of geïntimideerd.
Mediarechtbanken bestaande uit een panel van drie rechters en een door de rechterlijke macht gekozen jury werden in oktober opnieuw ingevoerd. Sommige journalistenorganisaties bekritiseerden de samenstelling van de jury’s.

*Mohammad Reza Nasab Abdolahi, die zich als student had ingezet voor de mensenrechten en inmiddels krantenredacteur was, werd in januari veroordeeld tot een gevangenisstraf van zes maanden en een boete wegens het “beledigen van de leider van het land en verspreiden van anti-regeringsgezinde propaganda”. Hij werd in augustus vrijgelaten. Zijn zwangere vrouw Najameh Oumidparvar werd in maart 24 dagen lang gedetineerd nadat ze een bericht op haar weblog had geplaatst dat haar echtgenoot kennelijk vóór zijn arrestatie had geschreven.

Vrouwenrechten

De Speciale VN-Rapporteur inzake Geweld tegen Vrouwen bezocht Iran in januari en februari. Ze liet zich kritisch uit over de willekeurige arrestatie, marteling en mishandeling van vrouwen, onder wie vrouwelijke mensenrechtenactivisten, en riep Iran op om een nationaal actieplan aan te nemen ter bevordering en bescherming van de mensenrechten dat een einde zou maken aan geweld tegen vrouwen. Ook toonde ze zich buitengewoon bezorgd over discriminerende wetten en tekortkomingen in de rechtspleging waardoor daders vrijuit gaan en discriminatie en geweld tegen vrouwen voortduren.
De Speciale VN-Rapporteur inzake het recht op behoorlijke huisvesting constateerde discriminatie van vrouwen bij huisvesting en een gebrek aan veilige opvangcentra voor vrouwen die het slachtoffer zijn van geweld.

Rapporten

• Iran: Medical Action – Akbar Ganji 

Archief jaarboek

Bekijk het dossier van dit land