Uit het laatste jaarboek over Wit-Rusland

Rechtbanken bleven doodvonnissen opleggen. Openbare evenementen werden verboden en vreedzame demonstranten werden gedetineerd of in hechtenis mishandeld. De vrijheid van vereniging en van meningsuiting werd aan banden gelegd. Maatregelen om geweld tegen vrouwen tegen te gaan schoten tekort. De media stonden onder staatstoezicht.

Beperkte vrijheid om je mening te uiten

Beperkte vrijheid om je mening te uiten
Op 10 januari 2008 protesteerden een paar duizend activisten en ondernemers tegen de strenge Wit-Russische belastingwetten voor kleine ondernemingen. De demonstratie was vooraf aangemeld bij de autoriteiten. Hoewel de organisatoren geen antwoord hadden gekregen besloten ze de demonstratie toch door te laten gaan. De autoriteiten grepen vervolgens in en arresteerden 22 mensen die tot boetes en korte gevangenisstraffen werden veroordeeld.

In april en mei 2008 werden veertien van hen echter alsnog veroordeeld tot twee jaar ‘beperkte vrijheid’. Deze vorm van huisarrest wordt door Amnesty als zo zwaar gezien, dat Amnesty International hen als politieke gevangenen beschouwt. Ieder moment dat zij niet aan het werk of op school zijn, moeten zij thuis doorbrengen. De politie kan bovendien de verdere regels naar believen aanscherpen.

Acht van de veertien hebben voortijdig amnestie gekregen. Twee van hen, Artsyom Dubski en Maxim Dashuk, werden veroordeeld voor het schenden van de regels van hun huisarrest. Dubski kreeg in juli 2009 één jaar gevangenisstraf opgelegd en Dashuks huisarrest werd met 15 maanden verlengd. Drie van hen, Tatyana Tishkevich, Alyaksei Bondar en Mikhal Kryvau, zijn naar het buitenland vertrokken voor of na hun veroordeling. Zij kunnen tot maximaal drie jaar gevangenisstraf veroordeeld worden als zij terugkeren. Amnesty International roept op hen niet verder te straffen indien zij terugkeren aangezien hun aanvankelijke straf een schending van het recht op vrije meningsuiting en verzameling betekende. Vier van de veroordeelden hebben voor Amnesty International een blog bijgehouden. De twee jaar zijn inmiddels voorbij. Artsyom Dubski is inmiddels vrijgelaten. Maxim Dashuk leeft echter nog steeds onder de beperkende omstandigheden en de drie veroordeelden in het buitenland kunnen nog steeds niet terugkeren zonder dezelfde behandeling te vrezen. Amnesty International blijft aandacht voor hen vragen.
 

Wit-Rusland: het laatste Europese land dat de doodstraf hanteert

Wit-Rusland is het laatste land in Europa en in de voormalige Sovjet-Unie dat nog steeds executies uitvoert. Alle informatie over de doodstraf in Wit-Rusland wordt geheimgehouden. Er zijn geen statistieken te verkrijgen over het aantal executies.

Alhoewel er stappen worden ondernomen door de overheid om de doodstraf af te schaffen, voert Wit-Rusland nog steeds executies uit door middel van een schot in het achterhoofd. De doodstraf wordt vaak opgelegd na een oneerlijke rechtszaak en marteling komt voor om bekentenissen te verkrijgen. Daarnaast weten zowel de gevangenen zelf als hun familie niet wanneer de voltrekking van de doodstraf zal plaatsvinden, waardoor beide in voortdurende angst voor het moment van executie verkeren.

Sinds het verschijnen van het Amnesty-rapport over de doodstraf in Wit-Rusland in maart 2009 werden er twee mensen ter dood veroordeeld in Wit-Rusland: Vasily Yuzepchuk en Andrei Zhuk. Beide werden in de zomer van 2009 veroordeeld voor moord in verschillende zaken, maar deelden de dodencel. Beide mannen hadden klachten geuit dat zij geslagen zouden zijn in hechtenis. In oktober werden de zaken van de beide mannen opgenomen door de Human Rights Committee van de VN. Een beroep werd gedaan op de Wit-Russische regering om de twee mannen niet te executeren zolang nog geen uitspraak was gedaan. Ook Amnesty International voerde actie voor de Yuzepchuk en Zhuk.

In 2009 vonden geen executies plaats in Wit-Rusland. Het was daarmee het eerste doodstrafvrije jaar voor Europa, sinds Amnesty International statistieken daarover bijhoudt. In 2008 vonden nog minstens vier executies in Wit-Rusland plaats. De positieve trend werd echter niet voortgezet. In maart 2010 werden Vasily Yuzepchuk en Andrei Zhuk geëxecuteerd. Hun familie werd pas achteraf op de hoogte gesteld.

De druk van internationale organisaties op Wit-Rusland om de doodstraf af te schaffen blijft hoog, en ook Amnesty International blijft actievoeren om de doodstraf uit Europa en daarna de wereld te bannen.  

Schaf artikel 193-1 nu af!

In december 2005 in voorbereiding op de presidentsverkiezingen van maart 2006 werd in Wit-Rusland een nieuw wetsartikel geintroduceerd: artikel 193-1. Deze wet verbood elke activiteit in het kader van het lidmaatschap van een niet-geregistreerde NGO. Aangezien het in Wit-Rusland zeer moeilijk is een organisatie te laten registeren, zeker als die een ongewenst politiek standpunt vertegenwoordigd of zich met mensenrechten bezig houdt, vormt dit wetsartikel een belemmering van het recht op vrije meningsuiting. Volgens Amnesty International is dit artikel dan ook in strijd met de Wit-Russische grondwet en het recht op vereniging uit het VN-verdrag inzake Burger- en Politieke Rechten waarbij Wit-Rusland is aangesloten.

Sinds Loekasjenko in 2006 inderdaad opnieuw de verkiezingen won, worden activitisten nauwelijks meer gevangen gezet vanwege de overtreding van dit artikel, maar worden er voornamelijk geldboetes opgelegd. Daarnaast worden scholieren en studenten regelmatig geschorst of geheel van school gestuurd na hun veroordeling op grond van artikel 193.