Uit het laatste jaarboek over Russische Federatie

Mensenrechtenverdedigers, advocaten en journalisten werden bedreigd en fysiek aangevallen; sommigen van hen werden gedood. Deze misdrijven werden doorgaans niet bestraft en de politie voerde geen effectief onderzoek uit naar deze zaken. Er werden steeds meer mensenrechtenschendingen gemeld in de Noordelijke Kaukasus. In een aantal gevallen zouden criminele verdachten zijn gemarteld en mishandeld om hen tot bekentenissen te dwingen. De Russische autoriteiten voerden geen volledig onderzoek uit naar mensenrechtenschendingen die de strijdkrachten in augustus 2008 pleegden tijdens het conflict met Georgië. Er was aanhoudende bezorgdheid over het verzuim om normen voor een eerlijk proces te handhaven. Regeringsfunctionarissen spraken zich uit tegen racisme, maar er vonden nog regelmatig racistische aanvallen plaats. In november sprak de Staatsrechtbank zich uit voor volledige afschaffing van de doodstraf.

Eén jaar later: Onder President Dmitri Medvedev geen betere mensenrechtensituatie

Er is weinig werk verzet om de mensenrechtensituatie in de Russische Federatie te verbeteren – in sommige gebieden is deze zelfs slechter geworden – meldt Amnesty International een jaar na president Medvedevs belofte om de mensenrechten en rechten van burgers te respecteren en beschermen.

`Een jaar geleden toen hij werd beëdigd, verklaarde president Medvedev dat hij toegewijd was de rechtsstaat te versterken,’ aldus Irene Khan, secretaris-generaal van Amnesty International. `In de loop van het afgelopen jaar heeft president Medvedev verschillende doelen vastgesteld. Er zijn echter nog geen significante veranderingen zichtbaar.’

Aan het begin van Medvedevs presidentschap heeft Amnesty in een memorandum de mensenrechtenproblemen uitgelicht, die in de Russische Federatie moeten worden aangepakt. Op dit memorandum is nog steeds niet geantwoord. Momenteel neemt de organisatie de mensenrechtenontwikkelingen van het afgelopen jaar onder de loep. De organisatie constateert dat, ondanks enkele eerste stappen naar verbetering, de situatie in sommige gebieden juist is verslechterd. Straffeloosheid duurt nog steeds voort. Zo schenden wetshandhavers nog steeds de mensenrechten en zijn er aanvallen tegen burgeractivisten, journalisten en advocaten. Dit staat de ontwikkeling van een sterke burgermaatschappij in de weg.

In de Noord-Kaukasus waren er nog steeds meldingen van instabiliteit en geweld. Legitieme pogingen om het geweld door gewapende groepen een halt toe te roepen wordt zodanig uitgevoerd dat dit in strijd is met internationale mensenrechtenwetgeving. Ook mensenrechtenschendingen als verdwijningen of ontvoeringen, willekeurige detentie, marteling of zelfs executies in detentie bleven aan de orde van de dag. Het recentelijk uitgeroepen einde van de “antiterroristische operatie” in grote delen van Tsjetsjenië werd door de autoriteiten gezien als een stap naar normalisatie. Amnesty International vindt echter dat normalisatie niet mogelijk is zonder de volledige rekenschap voor de ernstige mensenrechtenschendingen die in de regio hebben plaatsgevonden.

Vrijheid ingeperkt
Het recht op vergadering werd herhaaldelijk en op vele plaatsen in de Russische Federatie geschonden, waarbij de autoriteiten demonstraties in de ban deden, met name van leden van de politieke oppositie. Demonstranten werden herhaaldelijk opgepakt voor het deelnemen aan zulke betogingen. Dreigementen en fysieke aanvallen op activisten, advocaten, journalisten en mensen van de oppositie nemen toe en hebben in sommige gevallen geleid tot het vermoorden van mensenrechtenadvocaten, zoals Stanislav Markelov en journaliste Anastasia Baburova. In de rechtszaak naar de moord op de mensenrechtenjournaliste Anna Politkovskaja werd er geen antwoord gegeven op essentiële vragen als wie de moord heeft opgedragen en uitgevoerd. De onderzoeken naar dergelijke aanslagen blijven ineffectief, en blijken een voedingsbodem voor een klimaat van straffeloosheid en een verdere verzwakking van de maatschappij.

In 2006 werd een wet aangenomen die het werk van niet-gouvernementele organisaties (ngo’s) sterk heeft bemoeilijkt. Ngo’s krijgen onder andere te maken met buitensporige administratieve rompslomp of juridische lastering. Amnesty heeft herhaaldelijk opgeroepen de wet te herzien. De organisatie verwelkomt de recente oprichting van een werkgroep die bestaat uit vertegenwoordigers van de regering en ngo’s. De werkgroep probeert de ngo-wet uit 2006 te amenderen. Amnesty International spoort president Medvedev aan te zorgen dat er maatregelen worden genomen om het werk van maatschappelijk betrokken organisaties en activisten aan te moedigen.

De rechtszaak en behandeling in detentie van ex-Yukos directeuren Mikhail Khodorkovski en Platon Lebedev laat ernstige tekortkomingen in het strafrechtelijk systeem van Rusland zien.zien. Een eerlijk proces wordt ondermijnt. Russische gewapende troepen zouden tijdens het gewapende conflict tussen Rusland en Georgië willekeurige aanvallen hebben uitgevoerd op huizen van burgers. Ze verzuimden bovendien om de burgerbevolking in gebieden onder de facto Russisch bestuur te beschermen tegen mensenrechtenschendingen door Zuid-Ossetische troepen en milities.

Na een jaar in functie roept Amnesty president Medvedev op om onmiddellijk maatregelen te nemen om de rechtsstaat te versterken en om te garanderen dat de Russische autoriteiten de mensenrechten respecteren en beschermen. Zoals is vereist onder zowel Russische wetgeving als verschillende internationale mensenrechtenverdragen, die ook door de Russische Federatie zijn ondertekend. In recente ontmoetingen met journalisten en mensenrechtenactivisten heeft president Medvedev zich zodanig uitgelaten dat de hoop op verbetering van de mensenrechtensituatie is toegenomen. “President Medvedev heeft gezegd dat respect voor de rechtsstaat en een levendige burgermaatschappij nodig zijn voor de gezondheid van de samenleving. Concrete acties zijn nodig om te bewijzen dat hij meer doet dan hervormers naar de mond te praten en dat zijn verklaringen meer zijn dan een mooi plaatje," aldus Irene Khan.
 
Download hier het memorandum