Uit het laatste jaarboek over Verenigde Staten van Amerika

Het Pentagon maakte de vrijlating bekend van 22 niet-Amerikaanse ingezetenen die werden vastgehouden op de Amerikaanse marinebasis in Guantánamo Bay (Cuba), waarmee het aantal gedetineerden op de basis eind 2008 uitkwam op circa 250. Eén gedetineerde werd in maart vanuit geheime CIA-detentie overgebracht naar Guantánamo. In juni oordeelde het Hooggerechtshof dat de Guantánamo-gedetineerden het constitutionele recht hadden om de rechtmatigheid van hun detentie aan te vechten voor Amerikaanse federale rechtbanken. Eind 2008 was uitspraak gedaan in de zaken van slechts acht gedetineerden die hun detentie als ‘vijandelijke strijders’ aanvochten in verzoeken om habeas corpus. De eerste twee processen door militaire commissies vonden plaats in Guantánamo en verscheidene andere rechtzaken, waarvan sommige mogelijk doodvonnissen konden opleveren, waren eind 2008 nog in behandeling. Er waren aanhoudende berichten over wreed politieoptreden en mishandeling in gevangenissen, huizen van bewaring en detentiefaciliteiten van de immigratiedienst. Tientallen mensen overleden nadat de politie tasers (elektroshockwapens) tegen hen had gebruikt. In oktober sprak een Amerikaanse rechtbank de eerste veroordeling uit wegens buiten de VS begane martelpraktijken. Gedurende het jaar werden 37 executies uitgevoerd, het laagste aantal in vijftien jaar.

Doodstrafrapport Amnesty 2008

In 2008 werden er 37 mensen geëxecuteerd in de Verenigde Staten, het laagste aantal sinds 1995. Met dit aantal executies staat de VS op de vijfde plaats als het gaat om het aantal executies per land. Van de 37 executies werden 18 mensen geëxecuteerd in de staat Texas, waarmee Texas nog steeds de staat is met de meeste executies in de VS. Naast deze executies werden ook tenminste 111 mensen ter dood veroordeeld.  
Lees het rapport

Amnesty verwelkomt toezegging om Guantánamo Bay te sluiten

Op zijn tweede dag als president van de Verenigde Staten ondertekende Barack Obama het bevel tot sluiting van Guantánamo Bay. Ook beloofde hij de geheime detentiecentra van de CIA op te heffen en de ondervragingen die leiden tot marteling en mishandeling uit te bannen. Amnesty International ziet deze besluiten als een geweldige overwinning en een belangrijke stap in het herstel van het respect voor de mensenrechten.

Als Obama nu doorzet kan hij een einde maken aan de vele grove mensenrechtenschendingen die de VS onder het mom van terrorismebestrijding al zeven jaar lang begaan. Naast beloften zijn daarvoor concrete maatregelen nodig. En die moeten snel worden genomen. Amnesty International dringt er bij Obama op aan dat hij zijn woorden omzet in daden. Binnen de eerste 100 dagen van zijn presidentstermijn moet hij zijn toezeggingen kracht bij zetten om te voldoen aan de internationale verplichtingen van de Verenigde Staten.

Ook doet Amnesty International een beroep op de toekomstig president om een onafhankelijke commissie een onderzoek te laten uitvoeren omtrent alle aspecten van Amerikaanse detentie en ondervragingstechnieken in de ‘War on Terror’. Daarnaast vraagt Amnesty International om een volledige verantwoordingsplicht voor de schending van mensenrechten in deze context.

Amnesty International heeft een brief geschreven aan Barack Obama en dringt er hierin op aan dat de sluiting van Guantánamo Bay, een einde maken aan martelen en andere vormen van slechte behandelingen, en het aanstellen van een onafhankelijke onderzoekscommissie, tot de hoogste prioriteiten behoren tijdens zijn eerste 100 dagen als president.  

Oproep: Schrijf een brief naar Willie Manning

Onlangs ontving Amnesty Nederland een brief van de ter dood veroordeelde Willie Manning. Hij heeft het erg moeilijk en is op zoek naar mensen die hem willen schrijven.

Manning werd veroordeeld voor vier moorden, gepleegd bij twee verschillende overvallen. Meer dan tien jaar zat hij in de dodencel. Hij heeft altijd beweerd onschuldig te zijn en begon zelfs een rechtenstudie om zichzelf te kunnen redden van de doodstraf.

In 2004 herzag het hooggerechtshof van Mississippi het vonnis. Belangrijk bewijsmateriaal was achtergehouden, waardoor de rechtbank besloot hem vrij te laten. Het Openbaar Ministerie ging echter in beroep en niet minder dan twee jaar later, op 9 maart 2006 kreeg Manning een brief van het hooggerechtshof van de staat Mississippi. Volgens het hof is Manning toch schuldig en na een nieuw proces is hij wederom veroordeeld tot de doodstraf.

Lees de Engelstalige brief van Willie Manning
Lees de schrijfrichtlijnen
Lees het nieuwsbericht uit de New Statesman over Manning
 

Standpunten van Amnesty omtrent Amerikaans beleid

• In de 'war on terror' worden door de CIA geheime vluchten ingezet om verdachten te vervoeren naar locaties buiten het bereik van rechters, advocaten en journalisten. Vaak naar landen waar martelen regel is, zoals Syrië of Egypte. Het doel is om ze ongestoord te kunnen ondervragen. De VS moeten direct stoppen met deze buitenwettelijke overdracht van mensen (“rendition”) van het ene naar het ander land.
  
• De doodstraf staat nog steeds ter discussie in de VS, zeker waar de overheid geen uitzondering wenst te maken voor psychiatrische patiënten en geestelijk gehandicapten. Amnesty International noemt het beleid 'arbitrary, discriminatory and unfair' en 'an American roulette'.
  

 
Lees verder

De strijd tegen terrorisme: Guantánamo Bay en Abu Graib

Tijdens het presidentschap van George W. Bush is Guantánamo Bay het symbool geworden van de Amerikaanse weigering om mensenrechten centraal te stellen in haar antwoord op de aanslagen van 11 september 2001. In de loop van de jaren zijn er ongeveer 800 vermeende Al-Qaida en Taliban strijders waarvan sommigen nog minderjarig waren op het moment van arrestatie, vastgehouden zonder aanklacht of proces.

Doordat de Bush regering de gevangenen als ‘illegale strijders’ beschouwde werden hun rechten als krijgsgevangenen, zoals vastgelegd in de in Conventie van Genève, niet erkend of nageleefd. Ook is er gebleken dat sommige gevangen het slachtoffer zijn geworden van martelpraktijken zoals waterboarding, terwijl de VS martelpraktijken altijd hebben veroordeeld in andere landen. Deze dubbele standaard van de Amerikaanse regering om enerzijds landen te veroordelen vanwege martelen en anderzijds zelf in Guantánamo Bay verhoortechnieken te gebruiken waarin in martelen voorkwam kwamen zeker niet ten goede aan het imago van de VS als een democratisch en mensenrechten nalevend land.

Amnesty International heeft de afgelopen jaren fel campagne gevoerd tegen het detentiecentrum op Guantánamo Bay. Na de aankondiging van President Obama dat Guantánamo over een jaar gesloten zal zijn en het opschorten van de militaire tribunalen voor 120 dagen heeft de Amerikaanse regering volgens Amnesty International voor het eerst in jaren een stap gezet in de goede richting. Toch is de campagne tegen mensenrechtenschendingen in de strijd tegen terrorisme nog niet voorbij. 'Wij hopen dat de regering van Barack Obama prioriteit geeft aan het rechtzetten van de vele fouten die zijn gemaakt in naam van de bestrijding van terrorisme,’ aldus Irene Khan secretaris-generaal van Amnesty International.

Op dit moment verblijven er nog ongeveer 245 gevangen in Guantánamo, velen afkomstig uit een land waarin martelen en de doodstraf op hen wachten bij een eventuele terugkeer. Op dit moment heeft de Amerikaanse regering nog geen oplossing voor de vrijlating van deze mensen en roept zij haar bondgenoten, waaronder Nederland, op om te helpen met het opvangen van deze mensen wanneer zij eenmaal vrijgelaten zijn.

Voor meer informatie
Kijk voor de checklist die Amnesty heeft gemaakt voor president Barack Obama op www.obama100days.org. Het laatste nieuws vind u hier en hier op de internationale site van Amnesty International.

Abu Ghraib
In mei 2004 reageerde de wereld geschokt op foto’s uit de Abu Ghraib-gevangenis. De foto’s toonden hoe Irakese gevangenen door Amerikaanse militairen werden gemarteld. Het misbruik van de Amerikaanse strijdkrachten in 'the War on Terror' is niet beperkt gebleven tot Abu Ghraib. De vervolging van de betrokkenen en degenen die hiervoor verantwoordelijk zijn laat nogal te wensen over.

Een aantal soldaten van het Amerikaanse leger is inmiddels veroordeeld voor hun gedrag in Abu Ghraib, Camp Bucca in Iraq, Bagram in Afghanistan of elders. De Amerikaanse cipier Charles Graner, die samen met zijn vriendin Lynndie England te zien was op de foto’s die de mishandeling en vernedering in de Irakese gevangenis aan het licht brachten, heeft onlangs tien jaar cel gekregen. De jury achtte Graner schuldig op alle tien punten van de aanklacht. Dit betekent onder meer dat hij gevangenen heeft geslagen en naakt op elkaar gestapeld. Lynndie England is aan zes van de zeven aanklachten schuldig bevonden. England bekende schuld, maar dit werd door de rechter niet geaccepteerd. Ze werd uiteindelijk veroordeeld tot 3 jaar cel en oneervol ontslag.

 
Lees meer over Guantánamo Bay

Doodstraf en executies

De Nederlandse afdeling van Amnesty International voert actie tegen de doodstraf in de staat Texas. In deze staat zijn 431 mensen geëxecuteerd. Voor de eerste zes maanden in 2009 staan er nog 6 op de lijst van scheduled executions. Doodstraf in Texas vindt plaats door middel van de zogenaamde lethal injection. In Texas wordt de doodstraf gegeven in de volgende 8 gevallen:

• Moord op een brandweerman of politieagent
• Moord tijdens of na een ontvoering, inbraak, overval, verkrachting, brandstichting of obstructie
• Moord als compensatie
• Moord tijdens een gevangenis ontsnapping
• Meerdere moorden
• Moord door een gevangene die een levenslange celstraf heeft
• Moord op een individu onder 6 jaar

Texas voert de lijst aan als het gaat om meest uitgevoerde doodstraffen sinds de herinvoering van de doodstraf. Daarnaast behoort Texas ook tot de staten met het hoogst aantal gevangenen op death row. De gemiddelde tijd dat een gevangene op death row zit is 10.26 jaar. De gemiddelde leeftijd van een ter doodveroordeelde is 39 jaar.

Einde doodstraf voor minderjarigen
Op 1 maart 2005 schafte het Amerikaanse Hooggerechtshof de doodstraf af voor personen die op minderjarige leeftijd een misdaad pleegden. Een zeer belangrijke overwinning in de strijd tegen de doodstraf met een dringende noodzaak voor de VS om te laten zien dat ze de internationale mensenrechtenstandaard naleven. Amnesty International juicht dit besluit dan ook toe.
Al sinds 1998 ontwikkelde zich een nationale consensus tegen het executeren van 16- en 17-jarigen in de Verenigde Staten. De beslissing van het Hooggerechtshof werd dan ook gezien als een maatschappelijk verantwoord besluit. Tijdens het besluitvormingsproces van het Hooggerechtshof zijn nationale en internationale ontwikkelingen, wetenschappelijk bewijs, bezwaren van religieuze en mensenrechtenorganisaties, kinderrechtenorganisaties, en orden van advocaten in overweging genomen.

Stand van Zaken
Sinds de herinvoering van de doodstraf in 1977 hebben er al 1.145 executies plaatsgevonden in de Verenigde Staten. Op dit moment staat de teller in 2009 op 9 executies.

Lees meer over de doodstraf
Meer informatie over de doodstraf in de staat Texas.

 
Lees meer over de doodstraf

Achtergrondinformatie

Er gebeurt veel in de VS dat niet door de beugel kan. Overheidsdienaren maken zich regelmatig - op alle niveaus – schuldig aan schendingen van de mensenrechten: mishandeling door politie en gevangenenbewaarders, discriminatie van etnische minderheden en homoseksuelen, slechte gevangenisomstandigheden, slechte behandeling van vluchtelingen en asielzoekers, onvermogen tot bescherming van kinderen tegen mishandeling en uitbuiting.

Nog steeds weigeren de VS internationaal erkend humanitair recht te incorporeren in het VS-recht. Zo hebben zij bijvoorbeeld de Conventie over de Rechten van het Kind niet geratificeerd. Verder heeft de weigering om in te stemmen met het statuut van het Internationaal Strafhof de laatste tijd voor opschudding gezorgd. De grote autonomie van de afzonderlijke federale staten ook een belangrijke rol, alsmede de grote regionale verschillen in economie, etnische samenstelling van de bevolking, et cetera. Beleidsmakers en leidinggevende overheidsdienaren zijn voor hun baan vaak direct afhankelijk van de stemmen van burgers, tot aan de gemeentelijke hondenvangers toe. Bestraffing wordt (veel) belangrijker geacht dan reclassering. Door alles heen speelt de Amerikaanse mentaliteit dat, wat je ook overkomt, je het aan jezelf te danken hebt.  

Links

Feiten & cijfers:

• World Factbook VS (Engels).

Geselecteerde links:

• Human Rights Watch: VS (Engels).
• Derechos:VS (Engels).
• UNHCR: VS (Engels).

Nieuws over de War on Terror:

• Verklaring Amnesty International over vier Irakese ex gevangen van Guantánamo Bay
• Verklaring Amnesty International over onmiddellijke vrijlating Oeigoeren in de VS
• Binyam Mohammed teruggekeerd naar Engeland vanuit Guatánamo
• Bliksem schrijfactie voor 17 Oeigoeren die werden vastgehouden in Guantánamo