Uit het laatste jaarboek over Sudan

De regering en gewapende groeperingen maakten zich nog steeds schuldig aan wijdverbreide mensenrechtenschendingen. Het conflict in Darfur was minder gespannen dan in voorgaande jaren, maar het duurde nog steeds voort; alle partijen in het conflict maakten zich schuldig aan schendingen van het internationaal humanitair recht, zoals aanvallen op burgers en humanitaire konvooien. Honderden burgers werden gedood. Geweld tegen vrouwen, inclusief verkrachting, kwam nog steeds heel veel voor, vooral tijdens aanvallen op dorpen en bij kampen voor intern ontheemden. In het zuiden van Sudan escaleerden de gewapende botsingen en de etnische conflicten, met als gevolg meer dan 2.500 doden en meer dan 350.000 ontheemden. In maart vaardigde het Internationaal Strafhof een arrestatiebevel uit tegen president Omar al-Bashir wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. Als gevolg hiervan intensiveerde de regering de onderdrukking van mensenrechtenverdedigers, politieke tegenstanders en gewone burgers en werden internationale en nationale humanitaire organisaties uitgewezen en verboden. Meer dan zestig mensen werden ter dood veroordeeld, van wie 54 door speciale antiterrorismerechtbanken, en ten minste negen mensen werden geëxecuteerd. Er waren veel meldingen van marteling en andere vormen van mishandeling. Er werden nog steeds wrede, onmenselijke en vernederende straffen opgelegd; ten minste twaalf vrouwen kregen zweepslagen nadat de politie hen had gearresteerd, voornamelijk wegens het dragen van een broek.

Achtergrond Sudan

Sudan wordt sinds haar onafhankelijkheid van Groot-Brittannië en Egypte in 1956 geteisterd door conflicten, die veelal ontstaan daar waar gemarginaliseerde delen van de burgerbevolking tegen de Sudanese machthebbers in opstand komen en een verbetering van hun leefomstandigheden eisen. Met een onderbreking tussen 1972 en 1983 verkeerden het islamitische noorden en het overwegend animistische en christelijke zuiden van het land vanaf haar onafhankelijkheid in staat van oorlog. Aan hun strijd kwam in 2005 formeel een einde met de ondertekening van de Comprehensive Peace Agreement (CPA). Er zijn echter nog steeds enkele onopgeloste kwesties die voor de nodige onderlinge spanningen zorgen, zoals de precieze bepaling van de grens tussen Noord- en Zuid-Sudan en de verdeling van de olieopbrengsten. Ook in het oosten van Sudan werd lange tijd gevochten tussen het regeringsleger en rebellerende groeperingen. In juni 2006 bereikten zij een vredesakkoord en werd de noodtoestand er opgeheven. De laatste jaren zijn de ogen van de internationale gemeenschap vooral gericht op de humanitaire ramp die zich in Darfur, in het westen van Sudan, voltrekt.  

Beat for Peace!

In 2011 zal uit een referendum duidelijk worden of de zuidelijke regio van Sudan onafhankelijk wordt van het Noorden. Deskundigen vrezen voor enorme onrust en bloedvergieten in aanloop naar en na afloop van het referendum, De internationale inspanningen moeten worden geïntensiveerd om een vreedzame weg te vinden door de komende twaalf maanden.  
Bezoek Sudan365

Situatie in Darfur

In Darfur zijn moord, marteling, verkrachting en bombardementen nog altijd aan de orde van de dag. Sinds 2003 zijn er bij gewelddadigheden in deze westelijke regio in Sudan zeker 300.000 mensen omgekomen en zo’n 2.5 miljoen van huis verdreven. Voor ongeveer 4 van de naar schatting 6 miljoen mensen in Darfur – een gebied ter grootte van Frankrijk – geldt dat al hun middelen van bestaan zijn vernietigd, met als gevolg dat zij volledig afhankelijk zijn van noodhulp.

Wat is er in Darfur aan de hand? Begin 2003 kwamen Afrikaanse rebellen in verzet tegen de structurele verwaarlozing van hun leefgebied door de regering in Khartoum, door aanvallen uit te voeren op overheidsdoelen. In reactie op deze aanvallen mobiliseerde de regering – die zelf de handen vol had aan het bewaken van de grens tussen het op dat moment nog in oorlog verkerende noorden en zuiden van het land – Arabische milities om hen te helpen om deze opstand neer te slaan. Gesteund door de regering en zich bedienend van nietsontziend geweld gingen deze milities, beter bekend als de Janjawid, daarop over tot het systematisch bestormen van de dorpen waar de (families van de) rebellen zich zouden schuilhouden. Gedurende dat proces maakten zij zich schuldig aan grove mensenrechtenschendingen.
Lees het rapport.

Onder internationale druk werd in mei 2006 de Darfur Peace Agreement (DPA) ondertekend door de Sudanese regering en een factie van het Sudan Liberation Army (SLA). De overige facties van het SLA weigerden echter hun handtekening onder de overeenkomst te zetten, net als de Justice and Equality Movement (JEM) en enkele kleinere gewapende oppositiegroeperingen. De Sudanese regering opende direct na de ondertekening van de DPA het offensief tegen de rebellen die zich niet achter de DPA hadden geschaard, zodat de situatie in Darfur verder verslechterde. Bovendien raakten de rebellen in de loop der tijd versplinterd, met als gevolg dat er nu tientallen gewapende oppositiegroeperingen in Darfur actief zijn en de onveiligheid er is toegenomen.

Alle betrokken partijen – de regering van Sudan, de Janjawid en de rebellengroeperingen – begaan op grote schaal mensenrechtenschendingen zoals executies en verkrachtingen. Verkrachting wordt gebruikt als een oorlogswapen waarvan al duizenden vrouwen het slachtoffer zijn geworden, veelal wanneer ze buiten hun dorp of hun vluchtelingenkamp kwamen. Deze verkrachtingen zijn weloverwogen handelingen gericht op het vernederen en verdrijven van gemeenschappen.

Inmiddels heeft het conflict in Darfur zich uitgebreid voorbij de grenzen van Sudan. De burgers in het oosten van buurland Tsjaad worden ook aangevallen door de Janjawid. Duizenden mensen zijn er vermoord en nog eens duizenden vrouwen en meisjes verkracht. Volledige dorpen zijn er geplunderd en vernietigd en meer dan 140.000 mensen zijn van huis en haard verdreven. Lees het rapport. 

Een vredesmacht voor Darfur

Door de toenemende onveiligheid in Darfur krijgen humanitaire organisaties en mensenrechtenwaarnemers, ondanks aandringen van de internationale gemeenschap en beloftes van de Sudanese regering, slechts zeer beperkt toegang tot het gebied om er de benodigde hulp te verlenen. De 7000 troepen die de Afrikaanse Unie in 2005 ontplooide hebben als gevolg van een gebrek aan personele, materiële en financiële middelen en een beperkt mandaat op hun beurt weinig kunnen doen om de burgers van Darfur te beschermen.

In juli 2007 stemde de Sudanese regering eindelijk in met de komst van een meer omvangrijke en beter uitgeruste vredesmacht voor Darfur. Amnesty International heeft de adoptie van resolutie 1769 door de VN-Veiligheidsraad – welke voorziet in de installatie van een VN/AU vredesmacht bestaande uit 26.000 militairen en politiemensen – verwelkomd, aangezien deze nieuwe mogelijkheden biedt om de veiligheidssituatie in Darfur te verbeteren. Amnesty maakt zich echter zorgen over de voortgang van de implementatie van de resolutie alsook over enkele serieuze tekortkomingen in de resolutie zelf. Zo heeft de VN/AU vredesmacht bijvoorbeeld niet de bevoegdheid om wapens in beslag te nemen of om op de demobilisatie van gewapende groeperingen toe te zien.

Het is aan de internationale gemeenschap om ervoor te zorgen dat de United Nations and African Mission in Darfur (UNAMID) zo spoedig mogelijk op volle sterkte van start kan. Voorkomen dient te worden dat de Sudanese regering vertragingstactieken kan blijven hanteren. Lees het rapport.

Begin 2009 was pas ongeveer de helft van de beoogde hoeveelheid UNAMID-personeel geïnstalleerd. De belofte van de internationale gemeenschap om alles in het werk te zullen stellen om de leefomstandigheden van de mensen in Darfur te verbeteren zijn tot op heden hol gebleken.

 

Schendingen van het wapenembargo

Amnesty International heeft in haar in mei 2007 verschenen rapport Arms continuing to fuel serious human rights violations in Darfur gepleit voor een betere handhaving van het wapenembargo tegen Sudan. Wapens, munitie en aanverwante materialen worden nog steeds overgebracht naar Darfur, alwaar ze gebruikt worden voor operaties waarbij grove schendingen van mensenrechten plaatsvinden. Amnesty beschikt over foto’s waarop vliegtuigen en helikopters te zien zijn op het vliegveld van Nyala, de hoofdstad van Zuid-Darfur. Sommige van deze vliegtuigen zijn witgeschilderd om hun militaire oogmerk te maskeren.

Amnesty ontving tevens de volgende foto's van ooggetuigen uit Darfur. Ze zijn genomen in juli 2007 op het El Geneina-vliegveld in West-Darfur en laten zien hoe de Sudanese overheid wapentuig naar Darfur vervoert.

Foto 1
De eerste foto laat zien hoe Sudanese soldaten containers uit een Antonov-aircraft halen. De lading wordt in militaire trucks geladen.

Foto 2
Op de tweede foto staat een Russisch Mi-17 militair helikopter. Rusland tekende een overeenkomst met de Sudanese overheid om minimaal vijftien van zulke helikopters te leveren in 2005 en 2006.

Foto 3
Op de derde foto staat een Russisch Mi-24 aanvalshelicopter. Rusland leverde in 2005 twaalf van deze helikopters aan Sudan.

 

Nederland moet invloed uitoefenen

Amnesty International vraagt aan de Nederlandse regering de invloed die zij als grote donor van Sudan heeft aan te wenden om ervoor te zorgen dat de Sudanese regering geen nieuwe schendingen van de mensenrechten begaat en haar volledige medewerking verleent aan de VN/AU vredesmacht. Nederland moet hier ook haar contacten met de leden van de VN-Veiligheidsraad voor gebruiken. Zo moet ze China en de Russische Federatie, staten die de door andere VN-leden voorgestelde maatregelen tegen Sudan vaak blokkeren, kritisch aanspreken op hun opstelling. Tot slot moet zij er op toezien dat UNAMID aan de noodzakelijke voorwaarden voldoet om effectief te kunnen opereren.

Hieronder vindt u de aanbevelingen die Amnesty International in september 2007 aan Minister van Buitenlandse Zaken Maxime Verhagen deed.  

Blauwe mars voor Darfur 18 september 2006

In 2006 en 2007 werden overal ter wereld demonstraties georganiseerd om bescherming van de burgers in Darfur te bepleiten. Op woensdag 18 september 2006 organiseerden Amnesty International, Pax Christi en Stichting Vluchteling in Den Haag een 'blauwe mars' langs de ambassades van Sudan en diens bondgenoten China en Rusland. Zie het videofragment.

Het doel van de mars was om Sudan ertoe te bewegen een VN-vredesmacht onvoorwaardelijk te accepteren. Daarnaast wilden de initiatiefnemers druk uitoefenen op Rusland en China, zodat zij hun steun aan de Sudanese machthebbers intrekken en de VN-Veiligheidsraad in grotere uniformiteit druk op Sudan kan uitoefenen.

De deelnemers aan de mars, waaronder leden van de Sudanese gemeenschap, waren uitgerust met blauwe VN-helmen en een groot spandoek. Voor- en achteraan de stoet reden VN-jeeps. Bij de Chinese ambassade las Eduard Nazarski, directeur van Amnesty Nederland, een verklaring voor waarin hij China opriep de Sudanese regering niet langer te steunen en de bevolking van Darfur te beschermen. Dezelfde oproep deed Tineke Ceelen, directeur van Stichting Vluchteling, voor de Russische ambassade. De boodschap aan de ambassade van Sudan was duidelijk: stop het moorden en accepteer nu de vredesmacht.  

Vertrek Jan Pronk uit Sudan

De Speciale Gezant van de VN in Sudan Jan Pronk is in oktober 2006 door de Sudanese overheid tot persona non grata verklaard. Hij had in negatieve bewoordingen over het Sudanese leger geschreven op zijn weblog. Hij meldde dat het leger zware verliezen lijdt in de strijd tegen de rebellen, dat er generaals ontslagen waren, en dat soldaten deserteerden en de moraal onder hen erg laag was.

Pronk meent dat zijn uitzetting niet veel met de informatie op zijn weblog te maken had maar verband hield met een groot militair offensief dat de Sudanese regering voorbereidde en waarbij men geen pottenkijkers wenste. Ban Ki Moon, de huidige secretaris-generaal van de VN, heeft Jan Eliasson aangesteld als nieuwe Speciale Gezant in Sudan. 

Bezoek Salih Osman

In oktober 2006 bracht de Sudanese advocaat en mensenrechtenactivist Salih Mahmoud Osman op uitnodiging van Amnesty International een bezoek aan Europa, waarbij hij ook Amsterdam aandeed. Osman richtte in 2004 in Darfur het advocatenbureau Amel – ‘Hoop’ in het Arabisch – op, dat gratis rechtsbijstand verleent aan de slachtoffers van het oorlogsgeweld aldaar. Ook heeft hij op verzoek van de Nederlandse ambassade de directeur van de Stichting Vluchteling bijgestaan, toen zij in Sudan op beschuldiging van spionage werd gearresteerd. Hij belandde zelf verschillende keren in de gevangenis. Sinds 2005 zit hij namens de oppositie in het Sudanese parlement, waar hij de strijd voortzet voor de mensen in Darfur. Hij zegt zelf dat zijn status als parlementariër ervoor zorgt dat hij zijn werk als mensenrechtenadvocaat met meer vrijheid en in grotere veiligheid kan uitvoeren.

Osman heeft tijdens zijn korte bezoek aan Nederland gesprekken gevoerd met parlementariërs van de drie grote politieke partijen en met een delegatie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. In deze gesprekken heeft hij de ernst van de situatie in Darfur en de noodzaak van de komst van een VN-vredesmacht benadrukt. Osman vindt dat we niet te veel waarde moeten hechten aan de oorlogszuchtige taal van de Sudanese regering en wijst erop dat het in feite maar een kleine groep is die fel gekant is tegen de komst van VN-troepen. Hij pleitte voorts voor de snelle invoering van een No-Fly zone om de burgers in de dorpen en de kampen beter te kunnen beschermen.

Op 4 december 2007 kreeg Osman in Straatsburg de Sacharov-prijs overhandigd: een belangrijke onderscheiding van het Europees Parlement voor mensen die zich op een bijzondere manier hebben ingezet voor de verdediging van de mensenrechten. Osman werd geëerd vanwege zijn niet aflatende inspanningen ten behoeve van de slachtoffers van het conflict in Darfur.