Kritiek op asielbeleid

Dublinverordening

In 2003 is de EU Dublin II Verordening in werking getreden. Deze Verordening regelt welke EU-lidstaat verantwoordelijk is voor de behandeling van een asielaanvraag. Als een asielzoeker eerder in een ander land is geweest, hoeft een tweede land zijn of haar aanvraag in beginsel niet in behandeling te nemen. Nationale procedures en beoordelingen verschillen echter sterk. Asielzoekers hebben daarom per land zeer ongelijke kansen.

Ambtsberichten

Het Nederlands asielbeleid is mede gebaseerd op algemene ambtsberichten van de minister van Buitenlandse Zaken. In deze ambtsberichten wordt de algemene mensenrechten- en veiligheidssituatie in het betreffende land beschreven. In de Nederlandse rechtspraktijk wordt ervan uitgegaan dat de 'ambtsberichten' van de minister van Buitenlandse Zaken juist, volledig en actueel zijn, tenzij er concrete aanknopingspunten zijn waardoor daaraan wordt getwijfeld. Rechters gaan ervan uit dat informatie uit andere bronnen, zoals die van Amnesty International, verwerkt is in de ambtsberichten. In werkelijkheid wordt de informatie van Amnesty International, Human Rights Watch, UNHCR en andere organisaties lang niet altijd meegewogen. Indien een ambtsbericht volgens Amnesty gebreken vertoont, pleit de organisatie voor herziening.

Kwaliteit van de gehoren

Van een asielzoeker wordt verwacht dat hij in een gehoor alles aan een contactambtenaar van de IND vertelt, of ten minste 'summier gewag' maakt van de meegemaakte gebeurtenissen. Uitgebreid onderzoek toont aan dat het eerste en vooral het nader gehoor vaak problematisch verloopt. Het eerste gehoor bestaat vooral uit routineuze vragen naar feitelijkheden over identiteit, nationaliteit en reisroute. In het tweede gehoor, het zogeheten nader gehoor, kan de asielzoeker aangeven waarom hij is gevlucht. Asielzoekers zijn niet altijd in staat om meteen goed hun relaas te doen. Schaamte, angst, medische en psychische problemen, onduidelijke vertaling en andere factoren staan vaak een juist en samenhangend relaas in de weg. Vaak wordt onvoldoende doorgevraagd naar de vluchtmotieven en psychische problemen worden niet gesignaleerd.

Versnelde procedure

Sinds 1 juli 2010 is de asielprocedure herzien. De versnelde 48-uursprocedure (feitelijk vijf werkdagen) is uitgebreid naar acht dagen. Amnesty International vindt dit een zeer marginale uitbreiding, zeker nu het de bedoeling is dat in beginsel álle asielzoekers (dus ook mensen met zwaardere en complexere zaken) in de algemene achtdaagse procedure worden gehoord over hun asielmotieven. De versnelde procedure wordt daarmee regel in plaats van uitzondering.

Medisch onderzoek

Slachtoffers van ernstig geweld krijgen vaak geheugenproblemen. Veel getraumatiseerde asielzoekers hebben daardoor moeite om hun verhaal consistent en gedetailleerd te vertellen. Als met die problemen geen rekening wordt gehouden, lopen deze mensen het risico te worden afgewezen omdat ze vage en tegenstrijdige verklaringen hebben afgelegd. Ze raken dan ten onrechte uitgeprocedeerd. Amnesty International stelt al jaren dat medisch onderzoek kan bijdragen aan de toetsing van de geloofwaardigheid van een asielrelaas en pleit ervoor dat de Nederlandse overheid medisch onderzoek opneemt in de asielprocedure. In de praktijk dragen de medische onderzoeksrapportages bij aan positieve beslissingen van de IND. Eerder afgewezen asielverzoeken worden soms alsnog toegewezen.
> Lees meer over medisch onderzoek en Amnesty's Medisch Onderzoeksgroep

Documenten

Volgens de Nederlandse Vreemdelingenwet dient een asielzoeker te beschikken over documenten ter vaststelling van de identiteit en nationaliteit en documenten die de reisroute en het asielrelaas kunnen onderbouwen. De meeste asielzoekers arriveren hier echter met weinig of geen van de vereiste documenten. Paspoorten worden met geld gekocht, illegaal geregeld, teruggeëist door mensensmokkelaars en ‘reisagenten’. Lang niet in alle omstandigheden kan van asielzoekers worden verwacht dat zij documenten uit hun land van herkomst meenemen. Daarnaast is het met name in de versnelde procedure het voor mensen vrijwel onmogelijk om documenten op tijd naar Nederland te laten opsturen. Door ongedocumenteerde asielzoekers een te zware bewijslast op te leggen, ontstaat het risico dat zij worden teruggestuurd naar het land waar ze te vrezen hebben voor vervolging.

Artikel 1 F: de 'daders'

Artikel 1F van het VN-Vluchtelingenverdrag stelt dat het Verdrag niet geldt voor iemand die zich schuldig heeft gemaakt aan een ernstig misdrijf, zoals marteling of moord. Amnesty International vindt ook dat Nederland geen veilige haven mag worden voor mensenrechtenschenders. De schuldigen moeten worden berecht. Gezinsleden van de zogeheten '1F-ers' kunnen wanneer zij persoonlijk gevaar lopen bij terugkeer een zelfstandig asielverzoek indienen. Maar slechts een minderheid kreeg een verblijfsvergunning. Ook asielverzoeken van voormalig kindsoldaten kunnen in Nederland worden afgewezen op grond van artikel 1F. Amnesty International stelt dat bij kindsoldaten rekening moet worden gehouden met de jonge leeftijd waarop zij vaak onder dwang zijn geronseld, weggehaald bij hun familie en geïndoctrineerd door hun militaire bazen. Kindsoldaten zijn op de eerste plaats slachtoffer, geen dader.