Officiële statistieken over de doodstraf blijven een staatsgeheim

Herzieningsprocedure Hooggerechtshof

Begin 2007 werd een nieuwe wet ingevoerd die verplicht stelt dat het Hooggerechtshof alle doodvonnissen die door provinciale rechtbanken zijn uitgesproken, moet heroverwegen en bekrachtigen. Volgens Chinese juristen heeft deze procedure geleid tot een drastische daling van het aantal executies in 2007. Amnesty registreerde 470 executies. Dit aantal is gebaseerd op openbaar gemaakte gegevens en moet gezien worden als een absoluut minimum. Andere bronnen reppen over 6000 executies. Het probleem is dat doodstrafcijfers staatsgeheim zijn en alleen de autoriteiten beschikken over de juiste informatie.

Amnesty verwelkomt iedere daling van het aantal executies, maar benadrukt het belang van publicatie van nationale statistieken. Amnesty is tegen de toepassing van de doodstraf omdat het een ultieme aantasting is van het recht op leven. De doodstraf in China wordt veelvuldig en willekeurig toegepast en biedt geen garantie tegen rechtelijke dwaling, inclusief de executie van onschuldigen. De discussie over de toepassing van de doodstraf lijkt inmiddels ook in China zelf op gang te zijn gekomen.

Oneerlijke processen

Amnesty heeft ernstige twijfels over de eerlijke procesvoering bij ter dood veroordelingen. Marteling wordt veelvuldig toegepast om "bekentenissen" te verkrijgen. De beklaagden krijgen maar met moeite een advocaat en de rechters gaan er bijna altijd vanuit dat de verdachte schuldig is. De doodstraf staat op een zeer groot aantal misdrijven (68), waarvan veel ook niet gewelddadig zijn, zoals drugshandel. Op bepaalde momenten in het jaar, bijvoorbeeld bij bijzondere gebeurtenissen, constateerde Amnesty een significante toename in het aantal doodvonnissen.

Een zorgelijke ontwikkeling is de toename van het gebruik van dodelijke injecties bij executies omdat dit “menselijker” zou zijn. Er is mogelijk nog een reden: executies door middel van een dodelijke injectie maken het makkelijker organen weg te nemen bij geëxecuteerde gevangenen. In 2006 stelden Chinese orgaanspecialisten dat 99 procent van de getransplanteerde organen van geëxecuteerden komt. In 2007 werden echter nieuwe regels van kracht die het verkopen en kopen van organen verbieden. De regels eisen nu dat donoren hun schriftelijke toestemming geven voor orgaanverwijdering. In oktober 2007 besloot de Chinese artsen organisatie organen van ter dood veroordeelden uitsluitend bij familieleden te transplanteren.

Wat vraagt Amnesty?

• Drastische verlaging van het aantal misdrijven waarop de doodstraf staat;
• Openbare statistieken over doodvonnissen en executies;
• Families en advocaten krijgen toegang tot de terdoodveroordeelden en tot de informatie over hun zaken.

Brief over doodstraf aan Nationaal Volkscongres in China

Amnesty International heeft op 27 februari j.l. als lid van de Worldwide Coalition against the Death Penalty (WCADP) en het Anti Death Penalty Asia Network (ADPAN) een open brief aan het Nationaal Volkscongres (parlement) van China gestuurd. Het Nationaal Volkscongres, dat vanaf 5 maart ongeveer 14 dagen in zitting gaat, wordt onder meer opgeroepen om de wetgeving over staatsgeheimen aan te passen zodat deze niet langer van toepassing is op de doodstraf. Verder dringt Amnesty aan op amendementen in het strafprocesrecht om het recht op een eerlijk proces, de afschaffing van marteling en de uitsluiting van bekentenissen verkregen door marteling, te waarborgen. Ook wordt gepleit voor wetswijzigingen die ervoor moeten zorgen dat de doodstraf niet langer op geweldloze misdrijven staat: een belangrijke stap richting afschaffing van de doodstaf in China.
Lees de hele brief (PDF)

Bekendmaking petitie in Hong Kong

Op 16 juni 2008 zijn tijdens een persconferentie in Hong Kong door de World Coalition Against the Death Penalty (WCADP), waar Amnesty International deel van uitmaakt, de petities van alle Amnesty secties wereldwijd bekend gemaakt. De petitie riep de Chinese autoriteiten op een einde te maken aan de geheimhouding van de statistieken omtrent doodvonnissen en executies, en een moratorium af te kondigen op de doodstraf. Sprekers waren leden van de WCADP en doodstraf advocaten uit verschillende Aziatische landen. Emily Lau, lid van de Wetgevende Raad in Hong Kong herinnerde eraan dat de doodstraf in Hong Kong in 1993 afgeschaft was en dat criminaliteit in het land de laatste 10 jaar gedaald was.

Na de persconferentie is de petitie, getekend door maar liefst 256.457 mensen wereldwijd, aangeboden aan de ‘Chinese Liaison Office’, de officiële vertegenwoordiging van de Chinese regering in Hong Kong. Helaas wilde niemand de delegatie ontvangen, behalve bewakers die op een gegeven moment de politie erbij haalden. De petitie is achtergelaten op een hek voor het gebouw en per post toegezonden.

Chinese doodstrafexpert Teng Biao

De Chinese advocaat, wetenschapper en mensenrechtenactivist Teng Biao sprak in de week van de werelddoodstrafdag (6 oktober 2007) op het Amnesty-kantoor in Amsterdam. Hij vertelde over zijn inspanningen om de doodstraf in China af te schaffen en over de mensenrechtensituatie in zijn land in brede zin. Hij benadrukt dat de Chinese autoriteiten zich niet aan de Olympische belofte houden om de mensenrechtensituatie te verbeteren.

Met het naderen van de Olympische Spelen staan mensen als Teng Biao in toenemende mate onder druk. Op 6 maart 2008 werd Teng Biao ontvoerd in China. Na twee dagen werd hij vrijgelaten nadat er internationaal veel aandacht was geweest voor zijn situatie. Teng Biao vertelde dat hij was ontvoerd door vier mannen die beweerden dat ze ambtenaren waren van het 'Beijing Public Security Bureau'. Op een onbekende locatie werd hij ondervraagd over artikelen die had hij geschreven, waaronder een artikel van hem en Hu Jia getiteld 'The real China and the Olympics' dat in september 2007 werd gepubliceerd. Teng liet weten dat hij niet was mishandeld. Hij kon geen verdere details over zijn ontvoering geven omdat hij was gewaarschuwd niet met buitenlandse journalisten te spreken.

In juni 2008 werd Teng’s advocatenlicentie gedurende enkele maanden niet verlengd. Hij kon hierdoor zijn werk als advocaat niet meer uitoefenen. De maatregel was vermoedelijk een gevolg van het feit dat Teng mede-ondertekenaar was van een brief van 18 advocaten die gearresteerde Tibetanen gratis rechtshulp aanboden.

Bekijk hier een video-interview met Teng Biao

Video-interview Mark Allison

Mark Allison (foto) is China-researcher van Amnesty Hong Kong. In een video-interview (Engelstalig) zet hij kort Amnesty's standpunt over de doodstraf in China uiteen.