Martin Niemöller, Duitsland
Toen ze de communisten kwamen halen
heb ik niets gezegd
ik was geen communist
Toen ze de vakbondsleden kwamen halen
heb ik niets gezegd
ik was geen vakbondslid
Toen ze de joden kwamen halen
heb ik niets gezegd
ik was geen jood
Toen ze de katholieken kwamen halen
heb ik niets gezegd
ik was geen katholiek
Toen kwamen ze mij halen
en er was niemand meer om iets te zeggen
uit: De dag dat je brief kwam (1988). Vertaling Petra Catz.
Ernesto Cardenal, Nicaragua
Psalm 1
Gelukkig de man die de partijlijn niet volgt
niet deelneemt aan hun samenkomst
niet met gangsters aan één tafel zit
en geen krijgsraad houdt met generaals gelukkig de man die zijn medestudent niet verraadt en niet de spion is van zijn broer gelukkig de man die geen nieuwsberichten leest niet luistert naar hun radio en geen geloof hecht aan hun leuzen. hij zal zijn als een boom geplant aan stromend water.
uit: De dag dat je brief kwam (1988). Vertaling Werkgroep Chileense Cultuur.
Bai Dang, China
Gezegd
Hij ontdekte het woord
voor het eerst tussen de regels
van de ontelbare woorden van propaganda
waar dat woord niet werd genoemd
Hij droeg het met zich mee
zonder het uit te spreken
hopend dat iemand onverhoeds
dat woord tegen hem zou zeggen
Tot hij merkte, op een dag
dat wat iedereen hoopte te zeggen,
wat iedereen dacht te zeggen,
dat almaar onuitgesproken woord was
Toen heeft hij het hardop gezegd
en hebben ze zijn mond gesnoerd
vreemd genoeg, juist toen het woord
al niet meer te verzwijgen was
uit: Vrijheid hoe maak je het? (1997). Vertaling Daan Bronkhorst.
Jan Boerstoel, Nederland
Recht op vrije meningsuiting
Recht op vrije meningsuiting,
dat betekent, heel normaal,
dat je niet de hele dag hoeft
lopen letten op je taal;
dat je hardop durft te praten
in de tram of in de trein,
over wat je stom of slecht vindt,
zonder bang te hoeven zijn.
Recht op vrije meningsuiting,
dat betekent, heel gewoon,
dat er niet wordt meegeluisterd
naar je eigen telefoon;
dat je in de krant kunt schrijven:
`de regering maakt me kwaad',
zonder dat je daar meteen voor
de gevangenis in gaat.
Recht op vrije meningsuiting,
dat betekent ook het recht
om te demonstreren, dat je
voor je idealen vecht;
door de straat te mogen opgaan
met een spandoek of een bord,
zonder dat je door agenten
in elkaar geslagen wordt.
Recht op vrije meningsuiting,
daar is niks bijzonders aan
in een land waar dat soort dingen
allemaal zijn toegestaan.
En dus sta je raar te kijken,
wanneer iemand je vertelt,
dat in meer dan honderd landen
helemaal dat recht niet geldt.
Recht op vrije meningstuing
heeft nog lang niet iedereen
en voordat het zó ver zijn zal
daar gaan jaren overheen.
Maar al kun je al die mensen
dan niet helpen aan dat recht,
toch helpt het allicht een beetje,
wanneer je er wat van zégt.
uit: Vrijheid hoe maak je het? (1997)
Jan Hus, Tsjechië (ca. 1370-1415)
Zoek de waarheid, luister naar de waarheid,
verkondig de waarheid, heb de waarheid lief,
spreek de waarheid en verdedig de waarheid tot
aan je dood, want de waarheid zal je verlossen!
uit: Een brief van jou, wel duizend brieven (2003). Vertaling Jana Beranová.
Erich Fried, Duitsland (1921-1988)
Liefdesgedicht voor de vrijheid en vrijheidsgedicht voor de liefde
Met de vrijheid is het
net zoiets als met de liefde
Wanneer het zogenaamde geluk mij dan na jaren
weer uit de afgesloten kast haalt
en zegt: 'Nu mag je weer!
Laat maar eens zien wat je kan!'
zal ik dan inademen en mijn armen spreiden
en weer jong zijn en levenslustig
of zal ik dan naar mottenballen ruiken
en met mijn botten rammelen op de maat van een vreemde hartslag?
Met de vrijheid is het
net zoiets als met de liefde
en met de liefde is het
net zoiets als met de vrijheid
uit: Een brief van jou, wel duizend brieven (2003). Vertaling Gerrit Kouwenaar.
Nafiss Nia, Iran/Nederland
Ja of nee
Zeg: nee luid en sterk zeg ik tegen mezelf. Er valt niet te proberen nee komt er niet makkelijk uit. nee durf ik niet te zeggen. En ja! betekent geen smeken geen sympathie kopen geen hogerop komen Ja betekent gewoon ja. Zeg geen ja wanneer je nee wil zeggen zeg ik tegen mezelf.
uit: Zo’n gelukkige dag (2005)
Chenjeraj Hove, Zimbabwe
Weiger
als de politie komt
en de zweep laat dansen op je rug
weiger te buigen
als de schorpioenen komen
en je in je ogen en oren steken
weiger je over te geven
als de wereld rondom je
wervelt in de martelkamer
weiger je hart te laten krimpen
hoor de stemmen van de kinderen
zie de kleuren van onze muziek
en dans in de dood van de idealen
als de machtigen voorrechten krijgen
en de armen krijgen de broodkruimels
weiger dan te knielen op het pad van bedrog
uit: Zo’n gelukkige dag (2005). Vertaling Daan Bronkhorst.
