Veelgestelde vragen - Mensenrechten

Bij de keuze voor landen en thema's gelden de volgende criteria:

• relevantie;
• ernst van de mensenrechtensituatie;
• mogelijke impact die Amnesty Nederland kan hebben;
  
• aanwezige expertise;
• toegevoegde waarde ten opzichte van andere maatschappelijke organisaties in Nederland en binnen de wereldwijde Amnesty-beweging.

Amnesty International maakt geen zwarte lijst van landen waar de rechten van de mens het meest worden geschonden. Vaak is het moeilijk of zelfs onmogelijk om een volledig beeld te krijgen van de mensenrechtenschendingen in een land. De methoden van onderdrukking en de gevolgen ervan kunnen van land tot land verschillen. Amnesty vergelijkt niet, maar probeert een einde te maken aan schendingen van mensenrechten in ieder specifiek geval.

Amnesty International spreekt van politieke moord (of in juridische termen, ‘buitengerechtelijke executie’) als een burger zonder vorm van proces wordt gedood door, of met goedkeuring van, een regering. In opdracht van de regering ruimen militairen, politieagenten, doodseskaders, ‘burgerwachten’ en huurmoordenaars tegenstanders uit de weg.

Bij ‘verdwijning’ gaat het om het ontvoeren of in het geheim doden van mensen waarna de sporen daarvan bewust worden uitgewist. Amnesty International schrijft het woord tussen aanhalingstekens omdat de slachtoffers niet zomaar verdwenen zijn. Er zijn namelijk mensen, de daders en opdrachtgevers, die weten waar de ‘verdwenen’ persoon zich bevindt of wat er met hem of haar is gebeurd. Van de meeste mensen die ‘verdwijnen’ wordt nooit meer iets vernomen. Zowel bij politieke moord als bij ‘verdwijning’ ontkennen de daders iedere betrokkenheid. Ook gewapende oppositiegroeperingen maken zich schuldig aan politieke moorden en ‘verdwijningen’.

Iemand die om politiek gemotiveerde daden of om politieke redenen gevangen is genomen of in zijn of haar bewegingsvrijheid wordt beperkt. Amnesty onderscheidt binnen de categorie van politieke gevangenen de gewetensgevangenen: mensen die geen geweld hebben gebruikt of gepropageerd. Voor gewetensgevangenen vraagt Amnesty onmiddellijke vrijlating, voor alle politieke gevangenen (ook degenen die wel geweld hebben gebruikt) een eerlijk proces binnen een redelijke termijn. De Verenigde Naties hebben internationale normen opgesteld waaraan een eerlijk proces moet voldoen. Amnesty neemt geen standpunt in over de politieke opvattingen van een gevangene.

Een gewetensgevangene is, simpel gezegd, iemand die gevangenzit omdat hij of zij anders is of anders denkt dan de autoriteiten voor juist houden, of omdat hij of zij tot een bepaalde groep behoort. In de officiële bewoordingen: ‘Een persoon die vanwege zijn of haar politieke, godsdienstige of andere overtuiging, etnische afkomst, geslacht, kleur, taal, nationale of maatschappelijke afkomst, economische status, geboorte of andere status gevangen is gezet of anderszins in zijn of haar bewegingsvrijheid wordt beperkt en die geen geweld heeft gebruikt of gepropageerd.’

Gewetensgevangenen zitten dus niet altijd in de gevangenis. Sommigen zijn onder huisarrest geplaatst, in binnenlandse ballingschap gestuurd of gedwongen opgenomen in een psychiatrische inrichting. Anderen worden het slachtoffer van maatregelen die een ernstige aantasting vormen van hun dagelijks leven en functioneren. Amnesty International vraagt voor gewetensgevangenen onmiddellijke en onvoorwaardelijke vrijlating.

Economische, sociale en culturele rechten zijn mensenrechten die de minimumvoorwaarden voor een menswaardig bestaan garanderen. De Verenigde Naties legden ze in 1966 vast in het zogenaamde Esocul-verdrag. Het recht op arbeid, sociale zekerheid, toereikende voeding, kleding, huisvesting en onderwijs staan er onder meer in. In 2001 besloot Amnesty zich behalve op de politiek-burgerlijke rechten ook op die rechten te richten. Alle mensenrechten zijn namelijk even belangrijk en ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Zo komt Amnesty nu ook in actie wanneer bepaalde religieuze, etnische of andere minderheidsgroepen systematisch worden uitgesloten van de meest elementaire gezondheidszorg of van basisonderwijs. In haar rapporten besteedt Amnesty vaak aandacht aan het geheel van de mensenrechten in een bepaald land, om te laten zien in welke context de schendingen van mensenrechten optreden. Ook laat Amnesty in haar mensenrechteneducatie alle mensenrechten aan de orde komen.