Moet integratie verplicht zijn?

Er is in westerse landen, vooral in landen als Nederland en België, veel discussie over de kwestie of 'vreemdelingen' (allochtonen, toegelaten vluchtelingen) verplicht moeten worden tot integratie. Het eerste probleem is: hoe? Moet van vreemdelingen althans worden geëist dat ze de taal van hun nieuwe land leren, of moeten ze ook op de hoogte zijn van de wetten, gebruiken en omgangsvormen? Het leren van een nieuwe taal is voor veel mensen een opgave, en bijv. Engelssprekende vreemdelingen blijken zich jarenlang ook zonder kennis van het Nederlands uitstekend te kunnen redden. Aan de kennis van wetten en gebruiken schort het ook bij autochtonen maar al te vaak: velen van hen hebben bijv. geen besef van de inhoud van de Nederlandse grondwet of van de betekenis van kerstmis. Het tweede probleem is: in hoeverre moeten of mogen vreemdelingen hun eigen 'identiteit' behouden? Wetenschappers die gebruik maken van intersectionele analyse menen dat 'behoud van eigen identiteit' geen bruikbaar begrip is. Zij wijzen erop dat ieder individu een snijpunt van identiteiten is en een heel verschillende betekenis kan hechten aan factoren als huidskleur, geslacht, religie, leeftijd, opleiding, inkomen, seksuele oriëntatie, woonplaats enz. Het heeft daarom weinig zin om bijv. nieuwkomers uit Turkije zonder meer te identificeren met hun Turks-zijn, want er zijn veel mensen van Turkse afkomst die liever een heel ander deel van hun identiteit benadrukken. En het derde probleem is: wie betaalt de middelen tot integratie? Moet de overheid om een verplicht gestelde taalcursus ook financieren? Mag een overheid inkomenseisen stellen aan nieuwkomers of aan huwelijkskandidaten uit het buitenland, of mag ze eventueel bepaalde sociale voorzieningen aan die nieuwkomers onthouden? Al deze problemen zijn nog geenszins opgelost. De praktijk is zeker dat integratie gebaat is met overheidsnadruk op het leren van de taal en de maatschappij. Of bijv. in Nederland het overheidsbeleid door middel van dat soort maatregelen veel succes heeft gehad, of kan hebben, is erg betwist. Onderzoek wijst uit dat veel vreemdelingen geheel op eigen kracht een economische en sociale positie in het nieuwe land hebben verworven, terwijl andere groepen ook onder druk van de overheid nauwelijks 'geïntegreerd' zijn. Omdat immigratie zowel onvermijdelijk als economisch vaak gewenst is, hebben sommige deskundigen voorgesteld om juist aan nieuwkomers niet te veel eisen te stellen, maar desnoods bepaalde voorzieningen niet meteen aan nieuwkomers te gunnen en verder te accepteren dat nieuwkomers niet alleen maar integreren maar het karakter van de samenleving ook kunnen veranderen.