|
Vrijdag 3 september 2010
 |
||||||||||||||
 |
||||||||||||||
 Moskou
|
Op zondag 2 maart gaan de Russen naar de stembus om een nieuwe president te kiezen. Er zijn vier kandidaten, maar naar alle waarschijnlijkheid wordt de door de huidige president Poetin gesteunde Dmitry Medvedev gekozen als nieuw staatshoofd. Correspondent Jelle Brandt Corstius volgt de verkiezingen vanuit zijn standplaats Moskou en houdt een dagboek bij voor Amnesty.nl.
vrijdag 29 februari Ik ga jullie iets vertellen wat ik eigenlijk geheim moest houden. Dus niet doorvertellen alstublieft. Vanochtend kwam ik aan op het Sheremetyevo-vliegveld in Moskou, wat na het Zvartnots-vliegveld in Jerevan officieel de ergste luchthaven is van de voormalige Sovjet-Unie.
Het begint al als het vliegtuig bij de gate aanlegt, en iedereen nog bij het taxiën zich een weg naar voren vecht. Dat heeft een reden, want vervolgens staan er lange rijen bij de paspoort controle en elke passagier die je voorbij elleboogt scheelt vijf minuten – paspoort controleren is een serieuze zaak hier. Na een uur in de rij te hebben gestaan volgen keiharde onderhandelingen met een taxichauffeur, die je vervolgens twee uur lang stapvoets in een permanente file naar de stad vervoert. Niet vandaag. Midden op de snelweg zwiepte de chauffeur van de weg af en reed zo het bos in. Daar reden we in zijn Wolga over een voormalige militaire weg, een pad dat nauwelijks breed genoeg voor de Wolga was, en nu alleen door wandelaars wordt gebruikt. Af en toe sprong een natuurgenieter weg. Juist op het moment dat ik dacht dat we gingen stoppen en hij een bijl uit de achterbak ging halen om mij te vermoorden reden we het bos uit. We kwamen uit achter de IKEA, waar het ergste verkeer al voorbij is. De chauffeur maakt deel uit van een exclusief groepje mannen die deze route kent, vandaar het geheim. De wilde rit schaafde anderhalf uur van de reistijd, wat mooi uitkwam want ik moest drie stukjes voor Trouw schrijven. Op de populaire Russische site Livejournal vond ik een fantastisch onderzoek van een blogger die de resultaten van de verschillende verkiesbureaus had onderzocht na afloop van de Doemaverkiezingen in december. Wat bleek: de meeste percentages waren ronde getallen. Dat doe je nou eenmaal als je iets uit je duim zuigt. Ben benieuwd of ze nog op tijd instructies doorgeven aan de kieskantoren om de percentages wat geloofwaardiger te maken. Ondanks de saaiheid van de verkiezingen was het een zeer drukke week, en ik ben blij als zondag voorbij is. Hoewel: op maandag heeft Kasparov een – uiteraard verboden - organisatie georganiseerd in Moskou. Ik ben benieuwd hoe daarop zal worden gereageerd, in het Medvedev-tijdperk. 
donderdag 28 februari Vandaag ben ik een dag in Nederland, morgen vlieg ik alweer terug naar Moskou. Aangezien ik maar zo kort in Nederland ben besluit ik op Moskou te blijven – twee uur later dan normaal. Dat komt goed uit want er valt genoeg te doen. Dus om zeven uur op om aan een groot stuk voor Trouw te beginnen over de provinciestad Rjazan, waar ik een paar weken eerder geweest ben.
Daar zat ik in een absurd hotel, Gouden Oasis geheten, dat voormalig werd gefrequenteerd door Moskovieten die een weekend op stap waren met hun minnares. Voor de deur stonden plastic palmbomen die in neon knipperden in de nacht. Het interieur was nepgoud en nepdiamanten. Veel is vooruitgegaan in Rjazan in de afgelopen acht jaar onder Poetin. Maar materiële vooruitgang is makkelijker te zien dan immateriële achteruitgang, zoals het terugbrengen van burgerrechten. Wel sprak ik een journalist die vorig jaar in elkaar was geslagen omdat hij kritisch schreef. Eerder zat hij in Tsjetsjenië als soldaat. Interessante carrièrewending. In de middag ging ik door naar Hilversum, waar ik een reportage moest monteren over de extreme inkomensverschillen in Rusland. Ik was met een cameraman naar een winkelcentrum voor miljonairs gegaan, net buiten Moskou. Met veel pijn en moeite had ik een vergunning gekregen om daar te draaien, maar met klanten praten mocht ik niet. In de avond zat ik bij De Wereld Draait Door, samen met een fascinerende man geheten ‘de zingende tandarts’. Wel leuk hoor, voor een dag, lekkere kaas en lekker brood en treinen die op tijd gaan. Maar Moskou begint alweer te kriebelen. Morgen om zeven uur ’s ochtends vlieg ik terug.
woensdag 27 februari Dit stukje schrijf ik op het vliegveld van Kopenhagen, waar ik net een hemeltergend dure spaghetti bolognese heb opgegeten - die geniepige Denen hebben de euro nog niet ingevoerd, dus bij het bestellen had ik nog niet door hoeveel het was.
Het laatste deel van de landing leek door de sterke wind een dodenrit. Zo erg was het dat ik voor het eerst in mijn leven applaudisseerde toen de wielen het asfalt raakten. Normaal erger ik mij aan de klappers, nu was ik er zelf eentje. Sterker nog: ik was de enige om de een of andere reden. Misschien was de rest te verschrikt om te klappen. De dag begon vandaag echter goed: er lag een dvd in de brievenbus van de film Anna, Seven Years On The Frontline, wat de hoofdfilm zal zijn op het Amnesty Filmfestival, eind maart. Trouw maakt in samenwerking met Amnesty een filmkrant, en mij is gevraagd een reportage te schrijven naar aanleiding van deze documentaire. Een goed begin van de dag, niet alleen omdat ik benieuwd ben naar de film, maar vooral omdat de Russische post iets daadwerkelijk bij mij heeft thuis bezorgd. Het eerste half jaar dat ik in Moskou woonde liet ik mijn Nederlandse giroafschriften opsturen. Ik geloof dat er twee daadwerkelijk zijn aangekomen. Deze reportageopdracht komt midden in een lawine aan werk die zich aandient voorafgaand aan de presidentsverkiezingen in Rusland. Dat de verkiezingen volstrekt niet spannend zijn maakt kennelijk niet veel uit: er is ineens een verhoogde aandacht voor Rusland. Bijvoorbeeld in deze rubriek. Verder monteer ik morgen een reportage voor RTL Nieuws,schrijf ik een groot stuk voor Trouw dat zaterdag verschijnt, en wil FEM Business een profiel van Medvedev. Tussen al de bergen werk door ben ik ook nog eens uitgenodigd voor De Wereld Draait Door op donderdag, waardoor ik een bliksembezoekje aan Nederland breng. De documentaire gaat over Anna Politkovskaja, een Russische journaliste die als een van de weinigen kritisch schreef over het Kremlin, en in het bijzonder over Tsjetsjenië. In oktober 2006 werd zij in het trappenhuis van haar flat doodgeschoten. De zaak is nog steeds niet opgelost, en het lijkt erop dat de werkelijke dader nooit gepakt zal worden. Over Anna Politkovskaja heb ik dubbele gevoelens. Aan de ene kant was zij natuurlijk dapper en kritisch - als een van de weinige Russische journalisten. Aan de andere kant: zij was geen objectieve journalist. Natuurlijk bestaat echt objectief niet, maar ik vind dat je altijd je best moet doen. Mijn eerste opdracht voor Trouw was een interview met haar. Ik was het natuurlijk roerend met haar eens, maar daar krijg je geen goed interview van. Dus vroeg ik haar of Russen eigenlijk wel baat hadden bij een democratie. En waarom zij alleen Poetin aanviel, en niet de mensen die met hem weglopen. Na deze vragen stond ze boos op en liep weg. Ze was ervan overtuigd dat dit ook mijn mening was. Pas toen ik had duidelijk gemaakt dat ik er niet zo over dacht wilde ze het gesprek voortzetten. Dat vond ik tekenend voor haar: dat zij persoonlijke doelen en werk niet uit elkaar kon houden. Dat is niet goed voor een journalist, denk ik. Later ben ik haar nog eens tegengekomen bij een rechtszaak van veertig jonge Nationale Bolsjewieken, een oppositiegroepering. De jongeren hadden een ludiek protest gehouden in een kantoor van de presidentiële administratie en zaten al een jaar in voorarrest. Op de dag van de vrijspraak zag ik Politkovskaja een aantal van de moeders van de kinderen omhelzen. En huilen. Dat maakt je een groot mens. Maar het maakt je geen groot journalist. Anna Politkovskaja was eerder een soort kruisridder die journalistiek gebruikte om haar doel te bereiken. Net zoals Ayaan Hirsi Ali volgens mij een kruisridder was die politiek gebruikte voor haar doelen.
dinsdag 26 februari Het klinkt als een cliché, maar het is wel waar: Moskou is een stad van extremen. Ik moest er weer eens aan denken toen ik vanochtend ontbeet in het chique Ritz Carlton hotel. Dit hotel is vorig jaar opgeleverd en is op dit moment het meest prestigieuze hotel van Moskou. Russen zijn gek van ‘bling bling’; het is hier helemaal niet verkeerd om je – meestal smakeloze – rijkdom te laten zien. Ritz Carlton is hiervan de overtreffende trap. Het past helemaal in het motto van Moskou: doe maar gek want het kan nooit gek genoeg.
Een vriend van mij, die eerder in Moskou werkte, had mij daar uitgenodigd. Wij dronken koffie met een kennis, die pr-directeur van het hotel is. Hij had een ongebruikelijke, maar ook wel begrijpelijke verandering in zijn carrière gemaakt: eerder werkte hij bij een ngo in Moskou. De situatie van ngo’s in Rusland wordt steeds moeilijker in Rusland. Zo is het dankzij een nieuwe wet erg lastig om geld uit het buitenland te ontvangen – zo ook voor de ngo van de jongen waar ik mee ontbeet. Wij hadden ons ontbijt in een privé-zaal voor de ‘speciale gasten’: je hebt exclusief en je hebt ultra-exclusief. In de zaal was onbeperkt champagne en kaviaar, en voor wie wil is er ook een tankje met zuurstof. Hij liet ons nog even stiekem de presidentiële suite zien, met een magistraal uitzicht over het Kremlin. Prijs: 20.000 dollar per nacht. Ik moest denken aan een kerk die ik een paar dagen ervoor bezocht, op een steenworp van het hotel. Daar wordt twee keer per week eten uitgedeeld aan Moskous armsten. Het is een van de weinige plekken waar dit gebeurt – er staat altijd een lange rij. Volgens de initiatiefnemer Kostja was het 'een wonder' dat het project al twaalf jaar draait. 'De burgemeester klaagt al jaren dat wij het uitzicht verpesten met onze rij met zwervers', vertelt Kostja - burgermeester Loezjkov woont aan de overkant van de straat. Als je geen rij met zwervers voor je deur wilt, dan zorg je er toch gewoon voor dat er degelijke voorzieningen voor zwervers zijn, denk ik dan. Maar dat is natuurlijk veel te rationeel gedacht voor Rusland. Bij het weggaan zei ik nog even gedag tegen Kostja. Hij schudde mijn hand verbouwereerd en vroeg wie ik was. Ik was hevig in de war. Hij had mij net de kerk laten zien, en voor mijn neus met een reusachtige industriële boormachine aardappelpuree gemaakt in een grote pan! Toen verscheen er een glimlach op zijn gezicht, en hij zei: 'O, je bedoelt natuurlijk mijn tweelingbroer Kostja!'
maandag 25 februari Het is geen feestdag vandaag in Rusland, en toch heeft iedereen vrij. Dat zit zo: afgelopen zaterdag was het wel een feestdag, namelijk de 'dag van de bescherming van het Vaderland' – Russen zitten zeer royaal in de feestdagen. Omdat de feestdag in het weekend valt, wordt dat gecompenseerd met een vrije maandag. Niet slecht.
Om dat te vieren ging ik gisteren naar een concert in een biker bar in Rusland, met Boris Timosjenko, een vriend van mij die werkt voor de Glasnost Defence Foundation, een organisatie die zich inzet om wat er nog over is van democratische instituten in Rusland te behouden. Het taakje van Boris is om Russische media in de gaten te houden, en te rapporteren over klachten van journalisten die in hun werk door de autoriteiten worden gedwarsboomd. Boris heeft een drukke baan, kan ik verzekeren. Het idee van een biker bar vond ik eerlijk gezegd nogal angstaanjagend, maar dat viel reuze mee. Boris had zijn 5-jarige zoontje Ilja meegenomen, die tot 1 uur 's nachts kattenkwaad uithaalde onder tafels van stomverbaasde bikers – baikeri worden ze in Rusland genoemd. Boris vertelde mij dat er twee Franse journalisten waren opgepakt in de stad Niznij Novgorod. Zij werkten aan een documentaire voor de Franse zender France 24. Ironisch genoeg vond de arrestatie plaats in het kantoor van het 'Nizjnij Novgorod Centrum voor Tolerantie'. Zij zouden niet de juiste visumpapieren hebben – wat best mogelijk is, zelfs bij de migratiedienst begrijpt niemand de regels meer. Wat natuurlijk handig is, want zo kan je altijd wel een overtreding vinden. Boris begon erover omdat ikzelf vorig jaar in maart tijdens een demonstratie ben mishandeld en opgepakt, hoewel het duidelijk was dat ik daar als journalist werkte. Met mijn fototoestel maakte ik toen het volgende filmpje, tot het uit mijn hand werd geslagen: De Nederlandse ambassade diende vervolgens een klacht in bij het Ministerie van Binnenlandse zaken. Ik heb regelmatig gebeld naar de ambassade of er al een antwoord kwam. Je kunt namelijk wel heel gewichtig een klacht indienen, maar wat heb je eraan als er niemand antwoord geeft? Een week geleden, bijna een jaar na de arrestatie kwam het antwoord: wij waren 'aangehouden' omdat zij onze papieren wilden zien, dat is alles. Een vreemde manier om iemands paspoort te controleren als je het mij vraagt. Ik voelde mij toch een stuk veiliger, gisteren in de biker bar in Moskou. |
|||||||||||||
