  |
 |
Uit Anna’s ogen spatte het vuur van bevlogenheid |
COMMENTAAR: ANNA POLITKOVSKAJA (1958-2006)
Door Monique van Ravenstein - Uit Wordt Vervolgd, november 2006
‘In de strijd tegen het terrorisme encanailleert het Westen zich met de Russische president Poetin, die talloze schendingen in Tsjetsjenië door de vingers ziet.’ Dat schreef de op 7 oktober vermoorde Russische journaliste Anna Politkovskaja in februari 2002 in Wordt Vervolgd. Het was een aanklacht tegen de Russische president én het Westen: ‘Het Poetinisme is al even aantrekkelijk voor Europa en Amerika, die zich tegen hem aanschurken omdat hij Rusland onder controle kan houden.’
Diezelfde maand bezocht Politkovskaja Amsterdam, voor de opening van de tentoonstelling Kavkaz – foto’s uit Tsjetsjenië 1868-2002. ‘Anja’, stelde ze zich voor in het kantoor van Amnesty – zoals Anna’s in Rusland voor vrienden heten. Ze maakte een onvergetelijke indruk. Deze frêle dame zag er op geen stukken na uit als gehard oorlogscorrespondent. Maar ze was het wel. Dwars tegen Poetins zuivering van dissidente media in reisde ze keer op keer op keer naar brandhaard Tsjetsjenië. Ze werd er zelf opgepakt en met de dood bedreigd door Russische militairen.
Uit Anna’s ogen spatte het vuur van bevlogenheid, ze sprak goed doordacht en was uitstekend geïnformeerd. Ze zocht het antwoord op simpele vragen: ‘Wat wil Poetin in Tsjetsjenië? Of in plaats van Tsjetsjenië? Wat wil hij van de Tsjetsjenen?’
Ze schreef honderden stukken over mensenrechtenschendingen in Tsjetsjenië. De vuile oorlog was háár onderwerp. Hoe werd gehandeld in vermoorde lichamen. Over ‘filtratiekampen’, illegale gevangenissen waar leger en geheime dienst al martelend ‘terroristen’ proberen op te sporen. Maar ook over het rottende vlees dat Defensie zijn eigen dienstplichtigen voorzette (ze publiceerde het telefoonnummer van de fabrikant die goed verdiend had aan de levering van de bedorven waar).
Typerend was haar serie over de aan hun lot overgelaten Russische bejaarden in het kapotgebombardeerde Grozny. Toen wekenlange pogingen de staat tot evacuatie te bewegen niks opleverden zette Politkovskaja een inzamelingsactie op touw onder abonnees van haar krant, Novaja Gazeta, en regelde uiteindelijk zelf een bus die de bejaarden in veiligheid bracht.
Verslag doen was haar niet genoeg. Ze wilde iets dóen. Tijdens de Nord-Ost-gijzeling bood ze zich aan als onderhandelaarster, en ook in Beslan had ze een actieve rol willen spelen, maar ze werd vergiftigd in het vliegtuig ernaartoe.
Met de dood van Anna Politkovskaja is de meest prominente stem die de vuile oorlog in Tsjetsjenië versloeg gesmoord. Politkovskaja was het geweten van Rusland. De stem van menselijke waardigheid. Zij legde de minachting waarmee de Russische staat zijn onderdanen behandelt bloot. Wie neemt die rol nu over?
Monique van Ravenstein, hoofdredacteur
 |
