Geweld tegen vrouwen is een wereldwijde ziekte

Discriminatie van vrouwen en op gender gebaseerd geweld

Discriminatie van vrouwen betekent “het onderscheid, uitsluiting, of de beperking die tot gevolg of tot doel heeft dat de rechten van vrouwen worden aangetast. Op die manier kunnen vrouwen niet op voet van gelijkheid gebruik maken van hun rechten en vrijheden op het politiek, sociale, culturele burgerlijke of welk terrein dan ook”. Op gender gebaseerd geweld omvat “elke daad van geweld –of de dreiging ermee- op grond van haar vrouw-zijn die lichamelijke, seksuele of psychologische schade of lijden tot gevolg heeft”. Op gender gebaseerd geweld manifesteert zich grofweg op drie terreinen: die van de staat, de gemeenschap en de familie. Huiselijk geweld is een voorbeeld van geweld binnen de familie en vrouwenbesnijdenis vindt plaats binnen de gemeenschap. Bij staatsgeweld denkt men aan geweld uitgevoerd door staatsfunctionarissen bijvoorbeeld marteling in gevangenissen. Maar ook een gebrek aan gepaste zorgvuldigheid om geweld te voorkomen, op te sporen en te berechten, en een eerlijke rechtspraak en rehabilitatie te verschaffen.

Onder geweld tegen vrouwen kan worden verstaan op gender gebaseerd geweld en geweld waarbij het slachtoffer toevallig een vrouw is, zoals bijvoorbeeld bij activisten die opgesloten worden als politieke gevangenen. Toch is in de praktijk het onderscheid niet altijd even duidelijk. Het geweld, dat mannen en vrouwen ondergaan als bijvoorbeeld politieke gevangenen, kan bij mannen en vrouwen toch verschillende vormen aannemen. Vrouwen worden meer seksueel gemarteld, met verkrachting bedreigd en bijvoorbeeld onderworpen aan zogenaamde maagdelijkheidstesten. Het gaat hierbij niet om wat erger is, alleen dat er verschil kan zijn hoe slachtoffers worden uitgekozen en hoe geweld wordt uigevoerd.

Geweldsdaden tegen vrouwen worden als marteling opgevat, wanneer ze van dien aard en ernst zijn conform het juridische begrip marteling, en wanneer de staat gefaald heeft het geweld te voorkomen of effectieve bescherming te bieden. Er bestaan vele verschijningsvormen van op gender gebaseerd geweld, die als marteling kunnen worden opgevat, bijvoorbeeld huiselijk geweld, verkrachting, vrouwenbesnijdenis, eremoorden en zuuraanvallen.

Bij huiselijk geweld kunnen precies dezelfde zaken gebeuren als bij marteling in de gevangenis en met dezelfde lichamelijke en psychische gevolgen. Ook kunnen de redenen voor het geweld precies dezelfde oorzaken hebben. Marteling in de gevangenis is vaak niet alleen om bekentenissen te verkrijgen, maar ook om de slachtoffers te straffen, hun wil te breken, diepe angst aan te jagen en om macht en controle uit te oefenen. Bij huiselijk geweld of andere vormen van geweld binnen de familie en gemeenschap spelen al deze zaken net zo goed mee, hoe afschuwelijk ook.

Vrouwen worden gestraft voor het bezoedelen van de familie eer, voor eigenzinnigheid en ‘onvrouwelijk’ gedrag. Evenzo worden ze geïntimideerd om gehoorzaamheid af te dwingen en om als afschrikwekkend voorbeeld te dienen voor andere vrouwen. Ook geweld in de familie of gemeenschap valt onder de term marteling of mishandeling.

De oorzaken van op gender gebaseerd geweld zijn divers en zijn nauw met elkaar verbonden. Hieronder een schema met enkele belangrijke vormen van discriminatie en oorzaken van geweld.

Cultureel

• Sekse-specifieke socialisering (verhoudingen tussen mannen en vrouwen onderling en hoe meisjes en jongens verschillend worden opgevoed)
• Culturele definities van de “juiste” man/vrouw rollen
• Verwachtingen van man/vrouw rollen binnen relaties
• Het geloof in de inherente superioriteit van mannen
• Waarden die mannen eigendomsrechten geven over vrouwen en meisjes
• Opvattingen over de familie als privésfeer die onder mannelijke controle staat
• Normen en waarden met betrekking tot het huwelijk (bruidsprijs/schat)
• Acceptatie van geweld als een middel om conflicten op te lossen

Economisch

• Economische afhankelijkheid van mannen
• Beperkte toegang tot geld en krediet
• Discriminatoire wetten met betrekking tot erfenissen, eigendomsrechten, het gebruik van gemeenschapsland, en onderhoud na scheiding of na overlijden echtgenoot
• Beperkte toegang tot werkgelegenheid in formele en informele sectoren
• Beperkte toegang tot scholing en training voor vrouwen

Wettelijk

• Lagere wettelijke status van vrouwen in geschreven wet en/of in de dagelijkse praktijk
• Wetten met betrekking tot echtscheiding, voogdij, onderhoud en erven
• (Gebrek aan) wettelijke definities van verkrachting en mishandeling binnenshuis
• Laag niveau van kennis van wetten onder vrouwen
• Ongevoelige behandeling van vrouwen en meisjes door de politie en het gerechtelijk apparaat

Politiek

• Ondervertegenwoordiging van vrouwen in de macht, politiek, media en in juridische en medische beroepen
• Geweld in de familie wordt niet serieus genomen
• De opvatting dat de familie tot de privé sfeer behoort, en daarom buiten de controle van de overheid valt
• Risico om de status quo en religieuze wetten te bestrijden
• Beperkte organisatie van vrouwen als politieke macht
• Beperkte deelname van vrouwen aan het georganiseerde politieke systeem

Wereldwijd liggen de cijfers van vrouwelijke slachtoffers van geweld tussen de 20 en 50 procent. De Wereld Gezondheids Organisatie noemt de volgende gegevens:

• In alle landen waar betrouwbare en grootschalige studies zijn uitgevoerd, wijzen resultaten uit dat tussen 10 en 50 procent van de vrouwen aangeven dat ze ooit lichamelijk zijn mishandeld door een intieme partner.
• Studies geven aan dat tussen 12 en 25 procent van vrouwen ooit een poging tot of verkrachting door een intieme partner of ex-partner hebben meegemaakt.
• Geweld tussen personen stond in 1988 nummer 10 op de lijst van doodsoorzaken van vrouwen in de leeftijdgroep 15-44 jaar.
• Tijdens de burgeroorlog in Sierra Leone werd in 1999 meer dan 50 procent van de vrouwen onderworpen aan een vorm van seksueel geweld.
• In Rwanda werden ongeveer 500.000 vrouwen verkracht tijdens de genocide van 1994 en naar schatting resulteerden 5000 van deze verkrachtingen in een zwangerschap.

Marteling en geweld tegen vrouwen neemt vaak de vorm aan van verkrachting of seksuele mishandeling. Dat heeft alles te maken met de maatschappelijke machtsverhoudingen tussen mannen en vrouwen, met taboes rondom vrouwelijke seksualiteit en ‘eerzaamheid’ en de seksualisering van het vrouwelijke lichaam. Ook het feit dat mannen meer macht hebben in de gemeenschap, waardoor zij publieke posities bekleden en controle uitoefenen als politieagent en gevangenbewaarder, draagt ook bij tot het geweld tegen vrouwen.

Seksueel geweld komt wereldwijd voor. Volgens de Wereld Gezondheids Organisatie (World Report Violence and Health) ervaart één op elke vier vrouwen seksueel geweld door haar partner gedurende haar leven en wordt eenderde van alle meisjes gedwongen tot haar allereerste seksuele contact.

Seksueel geweld kan zijn:

• Verkrachting binnen het huwelijk, in relaties en door vreemden
• Verkrachting (systematisch) tijdens gewapende conflicten
• Ongevraagde seksuele avances of seksuele intimidatie, waaronder het vragen om seks in ruil voor gunsten
• Gedwongen huwelijken of samenleving, waaronder gedwongen huwelijken van kinderen
• Gedwongen abortus
• Het ontzeggen van het recht op voorbehoedsmiddelen of zichzelf te beschermen tegen seksueel overdraagbare ziekten
• Geweld tegen de seksuele en lichamelijke integriteit van vrouwen, waaronder vrouwenbesnijdenis en maagdelijkheidstesten.
• Gedwongen prostitutie en mensenhandel met het doel op seksuele exploitatie en seksslavernij

Geweld tegen vrouwen is een wereldwijde ziekte. Er zijn vele verschijningsvormen en daders, maar de lichamelijke en psychische gevolgen zijn altijd zeer groot en pijnlijk voor vrouwen. In alle gevallen is de staat verantwoordelijk voor de berechting en bestraffing en vooral voor het nemen van alle maatregelen ter voorkoning van marteling en geweld. Ook is de rol van mannen en jongens van groot belang voor het bestrijden van geweld tegen vrouwen en het bereiken van gender-gelijkheid.

Geweld tegen vrouwen in Guatemala

In Guatemala is geweld tegen vrouwen aan de orde van de dag. Twee Guatemalteekse vrouwenrechtenactivisten kwamen begin maart naar Nederland en vertelden op Internationale Vrouwendag over de tragische situatie in hun land. ‘We zijn niet uit op wraak, we willen alleen rechtvaardigheid.' Lees verder