'In Nederland is de vlam in de pan geslagen'

In Nederland is de vlam in de pan geslagen in de discussies over maatschappelijke kwesties als terrorisme, radicalisering, veiligheid, islam, immigratie en integratie.

Discussies over bijvoorbeeld de dubbele nationaliteit, het wel of niet aansluiten bij een steuncomité voor ex-moslims of een boerkaverbod worden met grote felheid gevoerd. Daarbij worden ook suggesties gedaan als een immigratiestop voor moslims, strafbaarstelling van hulp aan illegalen, het opzeggen van internationale verdragen of het verbieden van de Koran. Deze discussies raken het hart van de mensenrechten en dus ook het werk van Amnesty International.

Het is goed dat er ruimte is voor controversiële uitlatingen. Want de waarde van de vrijheid van meningsuiting is gelegen in de bescherming en erkenning van diversiteit van meningen, standpunten en visies. Het was juist de beperking van het recht op vrije meningsuiting van twee Portugese studenten, die in 1961 aan de basis stond van de oprichting van Amnesty International. En in Nederland is Amnesty nu bijna veertig jaar geleden opgericht als ‘Vereniging ter bescherming van de Vrijheid van Meningsuiting Amnesty International’.

Ik zie echter grote nadelen bij een maatschappelijk en politiek discours dat beheerst wordt door harde retoriek. Retoriek die regelmatig lijkt uit te gaan van een eenzijdige en soms ronduit onjuiste voorstelling van zaken. Retoriek die bestaande angst en vooroordelen voedt, hetgeen de sociale cohesie in ieder geval niet bevordert. En die ook kan leiden tot discriminatie en uitsluiting.

Amnesty Nederland heeft in het afgelopen jaar campagne gevoerd tegen discriminatie in Nederland en in Europa. Wij hebben geconstateerd dat discriminatie helaas ook in ons land een hardnekkig en structureel verschijnsel is dat velen raakt. Discriminatie tast fundamentele rechten en de waardigheid van mensen aan, omdat ze worden uitgesloten niet op basis van hun handelen, maar vanwege aan hen toegeschreven ‘collectieve’ eigenschappen.

Afgelopen oktober waarschuwde Jorge Bustamante – de Speciale VN-Rapporteur voor de rechten van migranten – de VN-lidstaten voor de toenemende stigmatisering van migranten, die in toenemende mate leidt tot xenofobie en racistisch geweld.

Als gevolg van overmatige aandacht voor verschillen en extreme standpunten, blijft er weinig ruimte voor een genuanceerde discussie over de daadwerkelijke problemen en daadwerkelijke oplossingen.

Een andere zorg van Amnesty vormt juist weer de reactie op die eerder genoemde harde uitlatingen en controversiële standpunten. Soms wordt inperking van het recht op vrije meningsuiting bepleit om die uitlatingen een halt toe te roepen. Dat is zorgelijk, omdat daarmee voorbij wordt gegaan aan het cruciale belang van dat recht.

Mijn grootste zorg betreft echter de inhoud van het debat.
Volgend jaar vieren we de zestigste verjaardag van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. De normen hieruit hebben zich de afgelopen decennia ontwikkeld tot belangrijke ijkpunten. Het zijn deze normen die als kompas fungeren voor een democratische rechtsstaat, juist ook in deze tijd. Met het loslaten van deze normen dreigt het debat stuurloos te worden. Amnesty Nederland benadrukt de universaliteit, de ondeelbaarheid van mensenrechten; mensenrechten kunnen niet á la carte uitgekozen worden al naar gelang het goed uitkomt voor de eigen groep of de eigen politieke agenda.

Het recht niet te worden gediscrimineerd, het recht op vrijheid van meningsuiting, het recht op asiel, en het recht op vrijheid van godsdienst zijn voor ons fundamenten van een samenleving die gebaseerd is op gelijkwaardigheid van mensen.
Wij zullen dan ook in het maatschappelijk debat over immigratie, veiligheid en integratie, in het belang van de mensenrechten, onze stem zo overtuigend mogelijk laten horen.