‘Ik moest accepteren dat ik zijn kind moest opvoeden.'

Een totaalverbod op abortus zoals Nicaragua dat kent, brengt grote risico’s met zich mee - met name voor de armste bevolkingsgroepen. De afgelopen honderd jaar was abortus ook al bij wet verboden in het Midden-Amerikaanse land, maar toen was er nog ruimte voor uitzonderingen. Als een vrouw in levensgevaar verkeerde wanneer zij de zwangerschap zou voldragen, kon zij zelf beslissen of ze het kindje wilde laten komen. Ook buitenbaarmoederlijke zwangerschappen, die tot moedersterfte kunnen leiden, mochten afgebroken worden. Een meisje dat in verwachting raakte van haar verkrachter kon abortus aanvragen als ze psychische of fysieke klachten had. Vrouwen hadden het recht om over hun eigen leven te beschikken.

Politiek gewin
Hoe kon de nieuwe, stricte wet tot stand komen? ‘Het is puur politiek gewin’, zegt Rob Brouwer, cöordinator van de Audiovisuele afdeling bij Amnesty International. Brouwer woonde en werkte als journalist en cameraman dertien jaar in Nicaragua en maakte de situatie van dichtbij mee.‘Ik zal het uitleggen. ‘Dertig jaar geleden kwam in Nicaragua een einde aan de jarenlange dictatuur van de familie Somoza. Het Sandinistische Front voor de Nationale Bevrijding (FSLN) veroverde de macht en wees Daniël Ortega aan als president. Diezelfde Ortega is nu opnieuw het staatshoofd en hoe hij deze keer de verkiezingen heeft gewonnen, heeft alles te maken met de wet die iedere vorm van abortus verbiedt.

Geschiedenis
Maar eerst moeten we even terug in de tijd. De overwinning van de revolutie op 19 juli ’79 verzandde door de jarenlange burgeroorlog, waarbij de contrarevolutionairen door de Verenigde Staten met wapens en geld werden gesteund. Een bloedige oorlog die de samenleving verscheurde en een exponent was van de Koude Oorlog. Zo kwam het dat Ortega in 1990 de verkiezingen als deel van de akkoorden met de contra’s verloor. Hoewel het FSLN in de peilingen een ruime voorsprong had, won de oppositie waarbij ook de contra’s zich hadden aangesloten. Violeta Chamorro werd president. De verslechterde economische situatie en de militaire dienstplicht waren daarbij de doorslaggevende argumenten. Ortega bleef echter pogingen doen om de macht opnieuw te veroveren. Hij slaagde in 2006.’

‘Om die laatste verkiezingen te winnen heeft Ortega een gedaanteverwisselingondergaan. Hij sloot allianties met de katholieke kerk, die een grote invloed heeft in het land, en met andere christelijke partijen. Zo kreeg hij ook de stem van hun conservatieve achterban’, zegt Rob Brouwer.

Weerstand
‘In zijn verkiezingscampagne werd de anti-abortuswet een hot topic. Samen met de katholieke kerk organiseerde hij demonstraties tegen abortus. Uit alle windstreken werden demonstranten aangevoerd die ze na afloop op gratis maaltijden trakteerden. Tegendemonstraties werden op gewelddadige wijze neergeslagen door aanhangers van Ortega. Ondanks weerstand van verenigingen van artsen en specialisten, vrouwenorganisaties en professionals werd de strenge antiabortuswet in 2006 door de Asamblea, de Nicaraguaanse Tweede Kamer, doorgevoerd.’

Spil van het gezin
Nicaragua heeft het grootste aantal tienermoeders van Latijns-Amerika. Brouwer vertelt dat verkrachting er veelvuldig voorkomt. Vanwege de armoede moeten meisjes al op jonge leeftijd mede voor het gezinsinkomen zorgen. ‘Meisjes verkopen al op vroege leeftijd tortilla’s langs de deur. Zij kunnen zomaar verkracht worden door de buurman. Je moet je voorstellen dat mannen ongeveer drie of vier vrouwen hebben. Die mannen spenderen het merendeel van de dag “in hun hangmat”. De vrouw is de spil van het gezin in Nicaragua. Zij verzorgt de kinderen en zorgt voor het inkomen. Daarom is deze nieuwe wet des te gevaarlijker, want wat als de vrouw wegvalt?’

Brouwer: ‘Ongeveer 70 procent van de bevolking is arm. Maar er zijn ook veel rijke families, zoals de Ortega’s. Die elite kan een vliegtuig pakken naar een abortuskliniek in de Verenigde Staten. Daar kraait geen haan naar. Even boodschappen doen in Miami of Houston is voor deze families de gewoonste zaak van de wereld. Maar juist die arme meisjes, die al grote risico’s lopen, zijn veroordeeld tot het voldragen van een zwangerschap. Ook al kost het hun eigen leven of psychische gezondheid.’

Gevolgen
Het eerste Amnesty-rapport over abortus – Nicaragua a total ban on abortion – beschrijft de gevolgen van de antiabortuswet. Er wordt verwezen naar ongewenste (tiener)zwangerschappen en zelfmoord, omdat de meisjes geen andere uitweg zien. Ook zullen meisjes die ongewenst zwanger raken, geneigd zijn, en soms zelfs gedwongen worden, om de foetus op een onveilige manier te laten verwijderen. Twaalf procent van de moedersterfte in Latijns-Amerika komt door onveilige abortus. Vrouwen die verkracht zijn en een kindje van hun verkrachter dragen, worden dagelijks geconfronteerd met die traumatische ervaring. Volgens Amnesty valt dit onder het Verdrag tegen Marteling.

Incest
Ook incest komt regelmatig voor in Nicaragua. De vrouwen en meisjes die daardoor zwanger raken, kampen met grote (psychische) stress. Zij voelen zich beschaamd, en kunnen nergens terecht – tenzij ze de baby laten komen tegen hun wil. ‘Ik moest accepteren dat ik zijn kind moest opvoeden. Door wat me overkomen is, zijn mijn dromen in duigen gevallen, want ik wilde buitenshuis werken. Nu zorg ik de hele dag voor mijn kindje. Slapen kan ik niet, omdat ik me onveilig voel. Ik heb nachtmerries en ben vaak verdrietig en moe. Dan vraag ik mezelf af, waarom overkwam mij dit?’ En de vraag is natuurlijk hoe zo’n niet gewenst kind opgroeit.

Niet alleen vrouwen en meisjes staan met hun rug tegen de muur. Ook artsen kunnen geen kant op. Artsen kunnen gevangenisstraffen oplopend tot drie jaar krijgen wanneer zij een foetus beschadigen. Zij zullen wel twee keer nadenken voordat ze ingrijpen op cruciale momenten, uit angst om ter verantwoording geroepen te worden. Vaak is het dan al te laat. Artsen hebben de eed afgelegd om levens te redden. Maar door de abortuswet zijn zij in een moeilijk parket terecht gekomen. ‘We zijn zelfs huiverig om miskramen te behandelen’, zegt een arts in het rapport. Het is moeilijk om aan te tonen wanneer er sprake is van een miskraam en wanneer het om een abortus gaat. Dat brengt nog een extra gevaar met zich mee: een vrouw die een miskraam krijgt, zal niet snel naar het ziekenhuis gaan, uit angst van abortus beschuldigd te worden. ‘Als ik de Nicaraguaanse autoriteiten iets kon vragen zou ik ze vragen om te luisteren naar en vertrouwen op de stem van verkrachte vrouwen. Zij vragen om toegang tot abortus.’ Dit zegt een vrouw die net als haar dochter verkracht is en daar zwanger door raakte.

Alle vrouwen die geïnterviewd zijn door Amnesty voor het rapport onderstreepten hoe belangrijk het is om zelf te kunnen beslissen wat het beste voor hen is. Amnesty International komt op voor deze vrouwen. De Nicaraguaanse autoriteiten moeten het totaalverbod op abortus afschaffen, opkomen voor de rechten van de vrouwen en meisjes en hen beschermen. Amnesty roept de autoriteiten op om hun verplichtingen ten opzichte van internationale mensenrechten na te komen, voordat er meer vrouwen en meisjes onnodig lijden of het leven verliezen.

Karlijn van Gageldonk