Amnesty.nl maakt gebruik van cookies om de content beter op uw voorkeur af te kunnen stemmen.     Meer informatie

Bedreigde critici van het Poetin-regime

Journalisten

Journalisten die kritiek uiten op de autoriteiten of corruptie openbaar maken, lopen het risico te worden geïntimideerd of  aangevallen. Doordat de autoriteiten weinig doen om de bedreigingen tegen te gaan, wordt de persvrijheid beperkt omdat journalisten zich zelfcensuur opleggen. Als er nauwelijks openbare kritiek meer is, neemt het aantal misstanden doorgaans toe.

Volgens het Comité voor Bescherming van Journalisten werden tussen 1992 en 2012 54 journalisten vermoord. Rusland staat daarmee op de vierde plaats van de ranglijst met landen met de meeste gedode journalisten.

Na de Russische annexatie van de Krim is de druk op onafhankelijke media verder toegenomen. De financiering van de onafhankelijke krant Novaya Gazeta staat onder druk. Kritische nieuwssites als Grani.ru en Kasparov.ru zijn geblokkeerd. En het televisiestation Dozhd’ wordt in grote delen van Rusland geblokkeerd na een kritische uitzending in 2014 over de rol van het rode leger tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Elena Milashina. © Hollandse Hoogte Elena Kostyuchenko. ©Alexander Gronsky
Elena Milashina is journaliste bij de krant Novaya Gazeta. Ze werd in april 2012 in elkaar geslagen nadat ze een artikel had gepubliceerd over de gijzeling op een school in Beslan door Tsjetsjeense separatisten.
> Lees meer
Elena Kostyuchenko is eveneens journaliste bij Novaya Gazeta. Zij liep harde klappen op tijdens de Gay Pride Parade in Moskou in mei 2011. 
> Lees meer 
Anna Politkovskaya. ©Demotix/Yury Goldenshteyn
De Russische journaliste Anna Politkovskaya publiceerde veel over mensenrechtenschendingen tijdens de Tweede Tsjetsjeense oorlog (1999-2009). Dit is een van de redenen waarom ze bijzonder kritisch was op president Poetin. Politkovskaya schreef voor de krant Novaya Gazeta, dat geldt als een van de laatste onafhankelijke media in Rusland.
> Lees meer

Mensenrechtenactivisten

Mensenrechtenactivisten worden in Rusland van verschillende kanten geïntimideerd of aangevallen: door wetshandhavers, extremistische groeperingen, machtige private belangengroeperingen of een combinatie hiervan.

De Noordelijke Kaukasus, en met name Tsjetsjenië, is een van de gevaarlijkste gebieden in Rusland voor mensenrechtenactivisten, advocaten en journalisten. Hun werk en integriteit worden geregeld zwartgemaakt door de autoriteiten. In de hele Russische Federatie worden fysieke aanvallen op deze mensen nauwelijks onderzocht. Nog minder vaak worden de daders vervolgd.

Ruslan Kutaev Igor Kaliapin
Ruslan Kutaev is een vooraanstaande mensenrechtenactivist uit Tsjetsjenië. Op 20 februari 2014, een paar dagen voor de slotceremonie van de Olympische Winterspelen in Sotsji werd hij door twintig agenten gearresteerd.
> Lees meer
Igor Kalyapin is oprichter van het Comité tegen Marteling en leider van de Joint Mobile Group (JMG), een samenwerkingsverband tussen mensenrechtenorganisaties die actief zijn in Tsjetsjenië. Kalyapin is aangevallen en ontvangt doodsbedreigingen sinds hij zich kritisch uitliet over de Tsjetsjeense president Ramzan Kadyrov.
> Lees meer
Natalia Estemerova. ©Privéfoto Magomed Mutsolgov. ©Privéfoto
Natalia Estemerova was een vooraanstaande mensenrechtenactiviste uit de Noordelijke Kaukasus. Op 15 juli 2009 werd zij in Grozny vermoord. Volgens getuigen werd ze voor haar huis gedwongen een auto in te gaan.
> Lees meer 
Het hoofd van mensenrechtenorganisatie Mashr, Magomed Mutsolgov, wordt regelmatig bedreigd en geïntimideerd in verband met zijn werkzaamheden. In 2010 verschenen twee brieven op internet waarin de moord op Mutsolgov wordt aangekondigd. 
> Lees meer

Advocaten

Advocaten die zich inzetten voor de slachtoffers van de misdaden, en dan voornamelijk die advocaten die marteling van hun cliënt aan de kaak stellen, ondervinden stelselmatig doodsbedreigingen.

Sapiyat Magomedova. © Private Magamed Abubakarov. ©Privéfoto
De advocaten Sapiyat Magomedova en Musa Suslanov uit Dagestan ontvingen veel doodsbedreigingen sinds ze zich bezighouden met  mensenrechtenschendingen door wetshandhavers.
> Lees meer 
De Tsjetsjeense strafadvocaat Magamed Abubakarov geniet bekendheid vanwege zijn optreden in zaken waarbij sterke aanwijzingen zijn dat wetshandhavers betrokken zijn bij ontvoeringen, marteling en verzonnen aanklachten en vanwege interviews die hij over dit onderwerp hield. Abubakarov loopt mank als gevolg van een aanslag.
> Lees meer 

Kunstenaars

Het werk en de optredens van kunstenaars en artiesten valt ook onder het recht op vrijheid van meningsuiting, ook al kunnen sommigen kunstuitingen als beledigend ervaren. Kunstenaars moeten vrij zijn om kritiek te leveren, ook al is deze hard, maar voorwaarde is wel dat deze kritiek niet neerkomt op het aanzetten tot haat tegen individuen of groepen.

Pussy Riot. ©Reuters Artem Loskutov. ©kissmybabushka.com
Op 21 februari 2012 gaven drie leden van de Russische punkband Pussy Riot een ‘concert’ van nog geen minuut in de Christus Verlosserskathedraal in Moskou. Met het optreden protesteerden de vrouwen tegen de hechte band tussen de Russisch-Orthodoxe kerk en het autoritaire regime in hun land. Twee van de drie bandleden werden veroordeeld tot twee jaar strafkamp.
> Lees meer 
De kunstenaar Artem Loskutov kreeg door de rechtbank van Novosibirsk een boete opgelegd nadat hij posters op billboards in de stad had opgehangen. Op de posters stond een persiflage van een bekende icoon van Maria en kind. 
> Lees meer 
Oleg Sentsov ©Anton Naumlyuke Pyotr Pavlensky. ©Reuters
De Oekraïense filmmaker Oleg Sentsov werd op 25 augustus 2015 na een oneerlijk proces tot 20 jaar gevangenisstraf veroordeeld. Sentsov sprak zich uit tegen de Russische annexatie van de Krim, waar hij vandaan komt. Kort daarna werd hij opgepakt en beschuldigd van terroristische activiteiten.
> Lees meer 
Performance-kunstenaar Pyotr Pavlensky werd op 9 november 2015 gearresteerd voor het hoofdkwartier van de FSB in Moskou, de Russische geheime dienst. Even eerder had hij de grote, houten toegangsdeuren in brand gestoken om te protesteren tegen het onderdrukken van dissidente geluiden onder het mom van de strijd tegen terrorisme. De Russische autoriteiten beschuldigden Pavlensky van vandalisme, ingegeven door ideologische haat.
Lees meer 

Seksuele minderheden

Niet alleen prominente critici van de regering of mensenrechtenactivisten die flagrante schendingen van mensenrechten aan de kaak stellen lopen het risico te worden bedreigd of aangevallen. Ook pleitbezorgers van zaken die in Rusland gevoelig liggen, zoals de rechten van lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders (LHBT's), liggen onder vuur. Homofobie is wijdverbreid in Rusland. Vooraanstaande publieke figuren en politici laten zich geregeld laatdunkend uit over LHBT's, waardoor er een klimaat ontstaat van groeiende intolerantie.

Nikolai Alexeyev. ©Jeremy Nicholl/Hollandse Hoogte Nikolai Alexeyev, een prominente voorvechter van rechten van seksuele minderheden, was de eerste persoon die een boete kreeg voor de verspreiding van ‘homo-propaganda’. Alexeyev plakte in mei 2012 een poster op het stadhuis van Sint-Petersburg met de tekst ‘homoseksualiteit is niet pervers’. Hij kreeg daarvoor een boete van 5.000 roebel, ongeveer 130 euro. 
> Lees meer 

Milieuactivisten

In Rusland heeft de verkoop van olie en gas topprioriteit boven de bescherming van het milieu. Russische burgers springen in het gat dat de autoriteiten daarmee achterlaten. Er zijn steeds meer, voornamelijk lokale, initiatieven om de aantasting van de natuur aan de orde te stellen. De druk van de autoriteiten op deze activisten neemt toe naarmate de initiatieven meer landelijke bekendheid krijgen, bijvoorbeeld via internet. Activisten krijgen te maken met rechtszaken en (fysieke) bedreigingen.

Vitishko  © Yuliya Naberezhnaya

Yevgeny Vitishko is één van de meest prominente milieuactivisten in Rusland. Als lid van de organisatie Environmental Watch for the North Caucasus strijdt hij voor het behoud van de natuur in de bossen rond Krasnodar. Hij werd al vaker opgepakt. Aan de vooravond van de Olympische Spelen in Sotsji werd hij voor drie jaar opgesloten.
> Lees meer

‘Buitenlandse agenten’

De wet op ‘buitenlandse agenten’ uit 2012 verplicht een ngo zich als ‘buitenlandse agent’ te laten registreren wanneer ze financiële steun uit het buitenland ontvangt en als zij zich bezighoudt met wat de wet in vage bewoordingen ‘het ondernemen van politieke activiteiten’ noemt. Wanneer een ngo zich niet aan deze wet houdt, riskeert ze een forse boete, een sanctie of strafrechtelijke vervolging en gevangenschap voor leden van de ngo's. Sinds 2014 kan het Russische ministerie van Justitie ngo’s zelf aanwijzen als ‘buitenlandse agent’ en is hiervoor geen rechter meer nodig.

In februari 2016 stonden er 94 organisaties op de lijst van ‘buitenlandse agenten’. Hieronder enkele voorbeelden.
> Lees meer over deze wet.

Het is voor de getroffen organisaties bepaald geen makkelijke opgave om de Russen te overtuigen van het eerlijke verhaal. Ze staan onder verscherpt toezicht van de autoriteiten en mogen geen geld meer uit het buitenland ontvangen. Bovendien zien veel Russen, gevoed door de belangrijkste media,  de veroordeelde organisaties als spionnen van het westen die Rusland kapot willen maken. Hierdoor staat de financiële en morele steun in eigen land enorm onder druk. Andere ngo’s zijn als de dood om samen te werken met ‘buitenlandse agenten’, uit angst om zelf ook dat stempel te krijgen.
De door Poetin zo gehate ‘buitenlandse agenten’ willen laten zien waar ze werkelijk voor staan. In een  gezamenlijk project vertellen activisten van veroordeelde maatschappelijke organisaties over hun werk in Rusland. Dit doen ze in korte documentaires. De filmpjes zijn voorzien van Engelse ondertiteling.

Mass Media Defense Centre - Voronezh
Het Mass Media Defense Centre (MMDC) helpt Russische media en journalisten die in de problemen komen met de Russische mediawet. De organisatie en haar directeur Galina Arapovazijn sinds maart 2015 beide geregistreerd als buitenlandse agent.
> Lees meer
Comité tegen Marteling  - Nizhny Novgorod Public Verdict  - Moskou
Het Comité tegen Marteling werd in 2000 opgericht om martelingen door wethandhavers aan de kaak te stellen en hulp te bieden aan slachtoffers. Inmiddels is de organisatie in meerdere Russische regio’s actief.
> Lees meer

Public Verdict behoort tot de oudste en meest bekende mensenrechtenorganisaties in Rusland. Public Verdict concentreert zich op schendingen van mensenrechten door wet handhavende instanties. De organisatie geldt sinds juli 2014 als buitenlandse agent.
> Lees meer
Mensenrechtencentrum ‘Memorial’ - Moskou Coming out / Vyhod  - Sint-Petersburg
Memorial behoort tot de oudste en meest bekende mensenrechtenorganisaties in Rusland. De organisatie stelt schendingen van mensenrechten door wetshandhavende instanties aan de kaak. Zij richt zich voornamelijk op oorlogsgebieden binnen Rusland en op de bescherming van vluchtelingen en slachtoffers van discriminatie en politieke vervolging.
> Lees meer

Coming out is een organisatie uit Sint-Petersburg die opkomt voor de belangen van de LHBT’s (lesbiennes, homoseksuelen en transgenders). In juli 2014 heeft de rechtbank in Sint-Petersburg besloten dat Coming out zichzelf moest registreren als buitenlandse agent.
> Lees meer
De Vrouwen van de Don

De vrouwen van de Don - inmiddels ook verplicht om zich 'buitenlandse agent' te noemen - zijn actief als regionale mensenrechtenorganisatie in het zuiden van Rusland. In 1993 waren vrouwen de economische malaise en rechteloosheid beu en besloten ze zich te verenigen en zich in te zetten voor een betere samenleving. De organisatie komt op voor vrouwenrechten, en bijvoorbeeld ook voor kinderrechten en de rechten van dienstplichtigen en hun families. Door de jaren heen hebben de Vrouwen van de Don duizenden mensen bijgestaan met juridisch advies of psychologische hulp. Ze ontlenen hun naam aan de rivier de Don die in het zuidwesten van Rusland stroomt.

De Russische autoriteiten zijn niet blij met de Vrouwen van de Don. In mei 2014 heeft een rechtbank besloten dat ze zich moeten registreren als ‘buitenlandse agent’. Dat betekent dat ze onder verscherpt toezicht staan en hoge boetes krijgen bij iedere overtreding. Daarnaast bestaat er ook nog de kans dat de Vrouwen van de Don hun onderkomen kwijtraken en moeten vrezen voor een zwervend bestaan. Bovendien willen andere organisaties niet meer met hen samenwerken uit angst ook bestempeld te worden als ‘buitenlands agent’. De Vrouwen van de Don zijn in moeilijkheden geraakt door de publicatie op hun website van kritische teksten over het politieoptreden en een jaarrapport aan het ministerie van Justitie. De rechter beschouwde dit als politieke activiteiten. Samen met andere organisaties, die zich in hetzelfde schuitje bevinden, hebben de Vrouwen van de Don een zaak aangespannen bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Vooralsnog blijft de organisatie als ‘buitenlandse agent’.